کد خبر: ۴۳۸۱۴
تعداد بازدید: ۴۳۹
تاریخ انتشار: ۲۲ بهمن ۱۳۹۸ - ۱۵:۰۰
مسئول بانک ژن مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان با بیان این که «پروژه بانک ژن استان اصفهان» با درک لزوم حفاظت از منابع ژنتیکی گیاهی و جمع‏آوری بذر گونه‏هاي مرتعي، جنگلی، دارویی و بیابانی از سال ۱۳۷۱ آغاز گردیده و در طي بيش از دو دهه فعاليت با الهام از مراكز جهاني بذر مانند ISTA و IPGRI و بررسي اولويت‌هاي تحقيقاتي در استان فعاليت خود را گسترش داده است، گفت: در حال حاضر تعداد ۲۰۰۰ نمونه بذر در سردخانه‏های بانک ژن (ژرم پلاسم فعال و پایه) مرکز تحقیقات کشاورزی استان اصفهان ذخیره سازی شده و البته قابلیت نگهداری تا ۳۰ هزار نمونه بذر نیز وجود دارد.
به گزارش تجارت امروز؛ مسئول بانک ژن مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان با بیان این که «پروژه بانک ژن استان اصفهان» با درک لزوم حفاظت از منابع ژنتیکی گیاهی و جمع‏آوری بذر گونه‏هاي مرتعي، جنگلی، دارویی و بیابانی از سال 1371 آغاز گردیده و در طي بيش از دو دهه فعاليت با الهام از مراكز جهاني بذر مانند ISTA و IPGRI و بررسي اولويت‌هاي تحقيقاتي در استان فعاليت خود را گسترش داده است، گفت: در حال حاضر تعداد 2000 نمونه بذر در سردخانه‏های بانک ژن (ژرم پلاسم فعال و پایه) مرکز تحقیقات کشاورزی استان اصفهان ذخیره سازی شده و البته قابلیت نگهداری تا 30 هزار نمونه بذر نیز وجود دارد.
مسعود اسماعيلي شريف  با بیان این که بذر به عنوان اولين و مهمترین نهاده مصرفي در انتقال صفات ژنتيكي گياهان داراي نقش بي‌بديل و غير قابل انكاري است،به‏گونه‏ای که برخی از محققین علوم زراعی، میزان پیشرفت یک کشور در زمینه تولیدات گیاهی را از میزان پیشرفت آن کشور در زمینه تکنولوژی بذر ارزیابی می‏کنند. گفت: بذر موجود زنده‌اي است كه در كشور ما طی سالهای اخیر مورد توجه جدی‏تری قرار گرفته است، بذر عامل ازدياد گياه بوده، در شرايط نامساعد به مدت طولاني بقاء گياه را امكان پذير مي‌سازد و همچنين امكان گسترش گياه را فراهم مي‌آورد.
وی افزود علاوه بر بذر گندم که یکی از مهمترین محصولات استراتژیک در کشور بوده و مورد توجه خاص می‏باشد، در بذر گیاهان موجود در عرصه‌هاي منابع طبيعي هم گنجينه‌هایي از اسرار الهي موجود است که سر منشا بسياري از توليدات اقتصادي دنیا بوده و مي‌تواند همچنان پاسخگوي نيازهاي غذايي دنیا و كشور عزیزمان، ایران باشد.
مسئول بانک ژن مرکز تحقیقات کشاورزی استان اصفهان، با بیان این که بخش تحقیقات منابع  طبیعی با توجه به نقش و اهميت حياتي بذر در عرصه‏های منابع طبيعي تجديد شونده و با درك خلأ موجود در اين زمينه و لزوم شناخت پتانسيل‌‌های موجود اقداماتی انجام داده است، تصریح کرد: از جمله این اقدامات ایجاد بانك ژن گياهي استان اصفهان است.
 
پروژه بانک ژن گیاهی استان اصفهان از 1371 آغاز شد
وی ادامه داد: پروژه بانک ژن با درک لزوم حفاظت از منابع ژنتیکی گیاهی، جمع آوری گونه‏ هاي گیاهی مرتعي،دارویی، صنعتی، جنگلی، دارویی و بیابانی از سال1371 آغاز گردیده و در طي بيش از دو دهه فعاليت با الهام از مراكز جهاني بذر مانند ISTA و IPGRI و بررسي اولويت‌هاي تحقيقاتي در استان فعاليت خود را گسترش داد.
مسئول بانک ژن مرکز تحقیقات کشاورزی استان اصفهان، تصریح کرد: در حال حاضر «تعداد 2000 نمونه بذر در سردخانه‏ های بانک ژن (ژرم پلاسم فعال و پایه) مرکز تحقیقات کشاورزی استان اصفهان ذخیره سازی شده » و البته «قابلیت نگهداری تا 30000 نمونه بذر» نیز وجود دارد.
اسماعيلي شريف در ادامه مهمترین اهداف ایجاد بانک ژن گیاهی اصفهان را جمع‌آوري، احياء و ارزيابي و حفاظت از ذخائر توارثي گياهي استان اصفهان، استاندارد سازي بذور مهم مرتعي، جنگلی و بياباني، يافتن راههاي استقرار گياهان در مناطق خشك و نيمه خشك، و توليد بذور انتخابی و يا اصلاح شده براي بخش‌هاي اجرايي عنوان کرد.
وی با بیان این که در راستای پروژه بانک ژن گیاهی استان اصفهان اقدامات میدانی و علمی وسیعی توسط واحد بذر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیع استان اصفهان انجام گرفته است، گفت: از نظر علمی و پژوهشی تعداد 17 طرح انجام گرفته و65 مقاله هم در مجلات علمی، همایشها و کنگره ها ارائه شده است.    
دستاوردها
مسئول واحد بذر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، به دستاوردهای این بخش اشاره کرد و گفت: «استاندارد سازي بيش از 30 گونه بذر گياهان منابع طبيعي بطور اخص و 300 گونه گياهان منابع طبيعي به صورت اعم» به پایان رسیده است.
وی افزود: «همچنین برای ذخیره و نگهداری 7 گونه مرتعی روشهای خاصی ایجاده شده»، علاوه بر این «مشخص شدن پتانسيل ژنتيكي يونجه Medicago sativa در كشور و معرفي ارقام برتر»  از دیگر دستاوردها است.
مسئول بخش بذر مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، ادامه داد: «روش تخمين بنيه بذر در 10 گونه گياهي مرتعی مشخص شده است»، همچنین  «بيش از 1600 اكسشن (نمونه) گونه‌هاي مرتعي و جنگلي و بياباني استان اصفهان جمع‌آوري و انجام عمليات تجزيه‌ بذر بر روي آنها انجام گرفته است».
اسماعیلی شریف اضافه کرد: «معرفي گونه‌هاي مرتعي جديد براي عرصه‌هاي منابع طبيعي مانند Secale montanum, kochia prostrata و Salsola rigida و دستور‌العمل‌هاي اجرايي كاشت آنها در عرصه  از دیگر دستاوردها است».
 
در کشور سه بانک ژن داریم
عضو هیئت‌علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در پاسخ به این سوال که در کشور چند بانک ژن گیاهی داریم، گفت: «بانک ژن منابع طبیعی اصفهان»، «بانک ژن منابع طبیعی ایران»، «بانک ژن ملی ایران» سه بانک ژنی است که در ایران داریم.
اسماعیلی شریف خاطرنشان کرد: ایران به‌عنوان یکی از مراکز پیدایش، اهلی‌سازی و تنوع منابع ژنتیک، دارای جایگاه حائز اهمیتی در جهان است. براساس گزارش‌های فائو، بانک ژن گیاهی ایران جزو ۱۰‌ بانک ژن برتر دنیاست و همچنین بین کشورهای در حال‌توسعه، بعد از چین، هند و برزیل، دارای مقام چهارم است.
وی افزود: تنوع گونه‌های گیاهی ایران از تنوع تمامی قاره اروپا بیشتر است وحفظ و نگهداری ذخایر ژنتیکی، تجاری سازی ذخایر ژنتیکی , نجات گونه‌های گیاهان بخصوص گیاهان دارویی بومی ایران حائز اهمیت است.
استادیار پژوهشی مرکز آموزش و تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان ادامه داد: منابع ژنتیک ازجمله ثروت های ملی کشورمان است که به اعتقاد کارشناسان، تضمین‌کننده حیات بشر و از سوی دیگر فرصتی برای کسب منافع اقتصادی حاصل از مدیریت درست در نگهداری و بهره‌برداری از این منابع است.
وی گفت: بانک ژن منابع طبیعی اصفهان در ابتدای تأسیس در سازمان جهادسازندگی استان اصفهان، به‌صورت یک انبار نگهداری بذر نمونه‌های مرتعی و جنگلی بود که با استفاده از کولرهای گازی خنک می شد. در سال ۱۳۷۳ با استفاده از دو کانتینر مجهز به سیستم های خنک کننده (کندانسور و اواپراتور) تا حدودی شرایط بهتر شد و در سال 1377 با احداث ساختمان بانک ژن، به‌صورت یک بانک ژن استاندارد در سطح کشور شد. در واقع بعد از انقلاب و با توجه به جایگاهی که در دانشگاهها در زمینه منابع طبیعی ایجاد  و متخصصانی که داشتیم بذرهای زیادی از مناطق مختلف ایران جمع‌آوری ‌شدند.
اسماعیلی شریف تصریح کرد: «بانک ژن منابع طبیعی اصفهان دارای دو سردخانه است که یک سردخانه برای نگهداری طولانی مدت بذرها در دمای ۱۸- و یک سردخانه برای نگهداری کوتاه مدت بذرها در دمای صفر تا ۴+ می باشد».
 
کارکنان بانک ژن چگونه بذر گیاهان مرتعی را جمع‌آوری و جهت نگهداری آماده‌سازی می‌کنند؟
عضو هیئت‌علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در پاسخ به این سوال بیان داشت: کار جمع‌آوری بذرها بسیار دشوار است، ابتدا باید بدانیم گونه گیاهی موردنظر در کجا قرار دارد. گیاه‌شناسان ما با کمک هرباریوم‌ها و فلور‌های مختلف، منطقه حدودی و فصل جمع‌آوری بذرها را مشخص می‌کنند.
وی با بیان این که اما با مسائل مختلفی مواجه می شویم،  ادامه داد: فنولوژی گیاهان با تغییرات اقلیمی ازجمله گرم شدن هوا تغییر کرده است و این موضوع کار جمع‌آوری را دشوار می‌کند. برای مثال اگر بذری طی مطالعات و تحقیقات گذشته در خردادماه به دست می‌آمد، اکنون باید برای جمع‌آوری آن در اردیبهشت اقدام کنند. همچنین شاید برخی گیاهان موجود هرباریوم‌ها، در طبیعت از بین رفته باشند و یا در فلورها پراکنش گونه‌ها تغییر کرده باشد که این موارد کار جمع‌آوری را باز هم دشوارتر می‌کند.
استادیار پژوهشی مرکز آموزش و تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان، اظهار داشت: بعد از مشخص شدن محل گونه موردنظر، گیاه‌شناسان ما بارها باید به منطقه بروند تا زمان برداشت بذر سالم و کاملاً رسیده را شناسایی کنند. با توجه به ۵/۲ برابر شدن حجم دام‌ها و چرای بی‌رویه، همچنین جمع‌آوری گیاهان دارویی از رویشگاه‌ها توسط مردم، این مسئله سخت‌تر شده است. همچنین ممکن است گیاه‌شناس در منطقه حاضر شود اما بذرهای گیاه هنوز نرسیده باشند یا بذرها آماده برداشت باشند ولی دچار آفت و بیماری شده باشند و یا ممکن است بذرها رسیده باشند اما ریخته باشند و امکان انتخاب و جمع‌آوری آن‌ها نباشد.
وی بیان داشت: استاندارد جمع‌آوری« تعداد بذر برای گیاهان در خطر انقراض ۷ تا ۸ هزار بذر» بوده و برای «سایر گونه‌ها ۲۰ هزار بذر» است. درحالی‌که گیاه‌شناسان ما تنها از برخی گیاهان ۳۰، ۴۰ یا ۱۰۰ عدد بذر را تحویل بانک گیاهی می‌دهند، زیرا بذرها پوک یا آفت‌زده بوده و یا امکان برداشت آن‌ها وجود نداشته و یا در معرض انقراض هستند. در واقع کاهش بارندگی‌ها باعث شده که برخی گیاهان نتواند جنین سالم و کاملی را در بذر خود ایجاد کند. علاوه بر این، کاهش جمعیت گونه‌های گیاهی هم موجب شده که گیاه‌شناسان ما از یک جمعیت گیاهی شاید تنها با تعداد محدودی گیاه روبه‌رو باشند که این موارد مسئله را حادتر می‌کند.
 
چند نمونه گیاهی در استان اصفهان داریم که باید بذر آن در بانک ژن منابع طبیعی استان اصفهان نگهداری ‌شود؟
عضو هیئت‌علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور با اشاره به این که  در حال حاضر حدود 2000 نمونه از قسمت‌های مختلف ایران بخصوص استان اصفهان جمع شده اند، گفت: بیش از 2۰۰۰ گونه گیاهی در استان داریم که بیش از نیمی از این نمونه‌ها گیاهان دارویی هستند. البته برخی از گونه‌ها هم مرتعی و هم جز دسته گیاهان دارویی می‌باشند. خوشحالیم که جمع‌آوری بذرها را انجام داده‌ایم و از جهتی افسوس می‌خوریم که ای‌کاش زودتر اقدام به جمع‌آوری بذور کشور می‌شد.
وی تاکید کرد: بسیاری از گیاهان دارویی در دنیا شناسایی نشده‌. اما بانک‌های ژن در دنیا همه بذرها را جمع‌آوری می‌کنند چراکه با پیشرفت علم این امکان وجود دارد که بعداً این نمونه‌ها خاصیت دارویی‌شان شناخته شوند.
مسئول بخش بذر مرکز تحقیقات کشاورزی استان اصفهان، تصریح کرد: ما ابتدا بذر گیاهان انحصاری و بومی کشور و همچنین گیاهان در معرض خطر نابودی را جمع‌آوری می‌کنیم و در برنامه بلندمدت در نظر داریم بذر تمامی گیاهان را جمع‌آوری کنیم اما این امر نیازمند تجهیزات آزمایشگاهی و افراد متخصص بیشتری است.
 
آیا برای جمع آوری بذر همه گونه ها توسط دولت بودجه لازم اختصاص داده می شود؟
عضو هیئت‌علمی موسسه تحقیقات جنگل‌ها و مراتع کشور در پاسخ به این سوال خاطرنشان کرد: تلاش‌های زیادی برای جذب بودجه انجام دادیم، جلسات زیادی با سازمان پدافند غیرعامل برگزار کردیم اما تا به این لحظه اتفاق خاصی نیفتاده است، در ایران سرمایه‌گذاری روی گیاهان مسئله سختی است.
وی در پایان با بیان این که حدود 26 سال است که در  مرکز آموزش و تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان مشغول است، گفت: در انتها جا دارد از فرصتی که به بنده دادید تا در رابطه با فعالیتهای صورت گرفته از ابتدای شکل‏گیری ایده احداث بانک ژن در استان تا کنون مطالبی را عرض کنم، از شما و همه همکارانم که طی این سالهای نسبتاً طولانی در شکل گیری این میراث ملی زحمت کشیدند، تشکر و قدردانی نمایم.
نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
گزارش تصویری