کد خبر: ۴۹۵۸۳
تعداد بازدید: ۳۳۳
تاریخ انتشار: ۱۵ آبان ۱۴۰۰ - ۱۰:۱۵
گزارش از بیتا بهرامی :
بررسی و تحلیل میزان مصرف آب در صنایع مختلف نشان می دهد که در سال های گذشته تولید مواد و محصولات شیمیایی بیشترین مصرف آب در بخش صنعت را به خود اختصاص داده اند.

سهم صنایع از مصرف آب در سال‌های گذشته

به گزارش تجارت امروز، سهم صنایع مختلف از مصرف آب در سال‌های گذشته و با توجه به تغییر سیاست‌های اقتصادی با تغییرات زیادی همراه بوده است.

در این میان مشاهده شده که بعضا واحدهایی که در دوره ای بیشترین سهم مصرف آب را به خود اختصاص داده بودند، اکنون سهم کمی از مصرف آب صنعتی کشور دارند که این امر می تواند به دلایل مختلف از جمله تغییر این صنایع و به روزآوری آن ها یا در طرف دیگر کاهش تولید آن بخش از صنعت باشد.

بر اساس آماری که وزارت صنعت،معدن و تجارت ازمصرف آب دربخش های مختلف صنعتی ارائه کرده است، بیشترین میزان مصرف آب درسال 1390 مربوط به صنایع تولید مواد و محصولات شیمیایی است که 40 درصد از آب مصرفی بخش صنعت را به خود اختصاص داده است.

این در حالی است که این صنعت در سال 1384، تنها 12.2 درصد از مصرف آب بخش صنعت را در اختیار خود گرفته بود و با نوسانات زیادی در سال 1390به  40 درصد رسیده است. از سوی دیگر گروهی دیگر از صنایع نیز هستند که با توجه به نوع فعالیت‌شان همواره میزان مصرف آب بالایی داشته‌اند و تغییر چندانی به جز در برخی سنوات، در سهم آن ها از آب مصرفی صنعتی دیده نمی شود.

گروه صنایع مواد غذایی و آشامیدنی که در سال 1384، حدود 20 درصد از آب صنعت را مصرف می کردند، در سال 1390 نیز فقط دو درصد کاهش سهم داشته و سهم آن از 20 درصد به 18 درصد رسیده است که به این ترتیب رتبه دوم مصرف آب صنعت را به خود اختصاص می دهند.

اما بخش معدن و تولید فلزات اساسی در دهه اخیر بیش از پیش مورد توجه قرار گرفت و همین امر سبب شد ضمن افزایش تولیدات، افزایش در مصرف آب بخش صنعتی را نیز داشته باشد.

 

*صنایع آب بر، باری بر دوش فلات مرکزی

*ایران از ۴۵ کشوری است که در معرض خشکسالی شدید قرار دارد

 

سهم صنایع از مصرف آب در سال‌های گذشته

بر اساس گزارش وزارت صنعت، معدن و تجارت 12.8 درصد از آب مصرف شده در بخش صنعت کشور مربوط به تولید فلزات اساسی است و این بخش از این حیث سومین صنعت آب بر کشور به شمار می رود.

البته بین سال های 1385 تا 1389 کاهش مصرف آب در این بخش نشانگر تزلزل در تولید این محصولات بوده اما در سال 1390 بار دیگر مورد توجه قرار گرفته است.

قرار گرفتن این سه صنعت در میان صنایع آب بر در سال 1390 در حالی صورت گرفته که 6 سال پیش از اعلام این آمار یعنی در سال 1384 بیشترین مصرف اب صنعتی با سهم 32.7 درصد در اختیار بخش صنایع تولید زغال کک، پالایشگاه های نفت و سوخت های هسته ای بوده است که این بخش با افت چشمگیر مصرف آب در سال 1390 تنها 5.3 درصد از مصرف آب را به خود اختصاص داد.

علاوه بر صنایع مذکور، تولید محصولات کانی غیرفلزی، کاغذ و ماشین آلات صنعتی را نیز می توان از دیگر صنایع آب بر اعلام کرد.

استقرار صنایع آب بر به ویژه در مناطق مرکزی و خشک با توجه به کمبود آب و بدون در نظر گرفتن معیارهای ضروری ایجاد واحدهای نظیر حمل و نقل، منابع ارزان و نزدیکی به مراکز صادراتی سبب شد تا این مراکز صنعتی با مشکلاتی مواجه شوند .

به تاکید صاحب نظران امر در زمان حاضر کلید توسعه پایدار اقتصادی ایران در بخش صنعت، معدن و گردشگری با افزایش بهره وری به ازای آب مصرفی است. برآیندها نشان می دهد که آمایش سرزمین مناسب برای استقرار صنایع از نظر منابع آبی و تراکم جمعیت در استان ها در نظر گرفته نشده است.

کارشناسان امر بر این باورند خشکسالی واقعیت اقلیم ایران است. این پدیده به دلیل رشد نیازهای آبی کشور در بخش های مختلف در سال های آتی شدت خواهد یافت.

بر اساس آمارهای رسمی میزان منابع آب تجدیدپذیر کل ایران ۱۳۰ میلیارد مترمکعب است که از این مقدار ۸۳ میلیارد مترمکعب آن (۹۳ درصد) به بخش کشاورزی، ۵ر۵ میلیارد مترمکعب (۶ درصد) به بخش خانگی و بقیه به بخش صنعت و نیازهای متفرقه دیگر اختصاص دارد.

 ایران دارای رتبه چهارم از بین ۴۵ کشوری است که در معرض خشکسالی شدید قرار دارد. در بازه ۱۲۰ ماه اخیر منتهی به تیر امسال ۹۷ درصد مساحت ایران به خشکسالی “انباشته و بلندمدت”دچار شده است و همین موضوع وضعیت ذخیره آبی کشور را در مناطق مختلف نشان می‌دهد.

بر این اساس، حدود ۹۷ درصد از مساحت کشور با درجات مختلف خشکسالی بلند مدت مواجه هستند که از این میان ۵ر۵ درصد خشکسالی خفیف، ۵ر۲۸ درصد دچار خشکسالی متوسط ،۵۰ درصد خشکسالی شدید و ۱۳ درصد با خشکسالی بسیار شدید را تجربه می‌کنند و فقط سه درصد از مساحت کشور دارای ترسالی ضعیف و یک درصد ترسالی متوسط و بقیه نواحی از شرایط نرمال هستند.

در واقع میزان آب تجدید پذیر کشور ۸۸ میلیارد متر مکعب و میزان مصرف ۹۷ میلیارد متر مکعب است که این زنگ خطری برای منابع آبی کشور است.

سهم صنایع از مصرف آب در سال‌های گذشته

خشکسالی کشور بنا به اظهارات مسئولان امر در ۷۰ سال اخیر بی سابقه است و ایران همچنان در مرحله خشکسالی آب و هوایی قرار دارد، در این نوع خشکسالی با کم شدن نزولات جوی و کمبود آب های زیرزمینی و سطحی مواجه می شویم.

بر اساس گزارش موسسه بین المللی مدیریت آب، کشور ایران باید بتواند برای حفظ وضع فعلی خود تا سال ۲۰۲۵ افزون بر ۱۱۲ درصد به منابع آب قابل استحصال خود بیفزاید. تحقق این مهم نیازمند مدیریت هوشمندانه مصرف آب در بخش آشامیدنی، کشاورزی، خانگی و صنعت است.

این در حالی است که بنا به اظهار کارشناسان، نیمی از صنایع بزرگ در نقاط خشک ایران واقع شده‌اند؛ اگرچه بخش صنعت نقش کمتری در بروز و تشدید بحران آب کشور دارد اما مهم ترین مشکل در این بین استفاده غیر اصولی از ذخایر آبی کشور است.

به گفته مسئولان، ۴۳۰ خوشه صنعتی در کشور شناسایی شده که از این تعداد ۳۶ خوشه در حال اجرا، ۱۶ خوشه امکان سنجی و کار ۹۰ خوشه به پایان رسیده است.

بر اساس آمار موجود، بالاترین سهم مصرف آب در میان گروه های فعالیت صنعتی در بخش “صنایع تولید مواد و محصولات شیمیایی” است و پس از آن “صنایع مواد غذایی و آشامیدنی” و “تولید فلزات اساسی” در مجموع بیش از ۴۰ درصد آب مصرفی صنعت را استفاده می کنند.

همچنین صنایع کاغذسازی، پالایشگاه ها، صنایع مرتبط با تولید سوخت هسته ای و تولید زغال کک در ردیف های بعدی قرار دارند.

صاحبنظران معتقدند مکان یابی غیر کارشناسی، ساخت غیر اصولی و نسنجیده واحدهای صنعتی در برخی نقاط کشور، تشدید کمبود آب را به دنبال داشته است.

آنان نبود تکنولوژی به روز در صنایع آب بر، احداث این صنایع در مناطق خشک و کویری ایران بدون برنامه ریزی برای تامین آب و اعمال فشار بر مسئولان برای برداشت از سهم آب مصرفی مردم و کشاورزان را از دیگر مشکلات این بخش بر شمرده اند.

این در حالی است که در سال های اخیر بزرگ ترین صنایع فولاد و آهن کشور در بسیاری از نقاط خشک مانند اصفهان، یزد و کرمان استقرار یافته اند که به دلیل مصرف بالای آب بر بحران آب این مناطق تاثیر مستقیم گذاشته اند، از این رو احداث چنین تأسیساتی در فلات مرکزی کشور به مساله چالش بر انگیز تبدیل شده است.

اگر چه برخی صاحبنظران، استقرار صنایع بزرگ کشور در طول دهه های اخیر در فلات مرکزی را به امنیت آن مرتبط دانسته اند، اما پیامدهای بلند مدت استقرار این صنایع مانند تنش ها و بحران های آبی و مطرح شدن راهکارهای نو مانند انتقال آب از جنوب کشور به این صنایع یا انتقال صنایع به حاشیه نقاط پرآب، به اعتقاد متخصصان امر، این پرسش را در ذهن تداعی می کند که آیا هزینه تامین امنیت این صنایع از چنین هزینه های کنونی بیشتر بود؟

بنابراین نخست چرایی تمرکز صنایع سنگین فولاد و ذوب آهن کشور در فلات مرکزی و سپس ضرورت انتقال این صنایع به سواحل خلیج فارس با توجه به تشدید مستمر بحران آب و سیطره تبعات آن بر ساکنان شهرهای فلات مرکزی ۲ مساله مهم است که کارشناسان و صاحب نظران نسبت به آن هشدار داده اند.

به عقیده آنان، کاهش منابع آب مورد نیاز این صنایع، مصرف گسترده آب آشامیدنی شهری بدون توجه به هزینه های سنگین تامین آن و نبود استفاده اصولی و هدفمند از پساب پیامدهای خطرناک تمرکز صنایع در نقاط خشک کشور است.

بسیاری از کارشناسان بر این باورند که نبود برنامه ریزی دقیق و اتخاذ تصمیمات غیر کارشناسی بخش صنعت در طول سال های

متمادی بر مشکل کم آبی دامن زده است، به طوری که امروز توسعه بدون برنامه ریزی این صنایع بر دوش فلات مرکزی سنگینی می کند.

در این میان، تصویب قانون تعیین تکلیف چاه های آب فاقد پروانه در دولت پیشین راه را برای قانونی شدن و پروانه دار

شدن ده ها هزار چاه غیرقانونی که در شهرک های صنعتی حفر شده باز کرد که این امر افت شدید سطح سفره های زیر زمینی همچنین بر هم زدن تعادل اکو سیستم محدوده جغرافیایی استقرار صنایع را به دنبال داشته است.

سهم صنایع از مصرف آب در سال‌های گذشته

*اصفهان پس از یزد، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان یکی از استان هایی است

که به طور جدی با پدیده خشکسالی روبروست

*۶۴ درصد از وسعت استان دچار خشکسالی و ۵ر۲۲ درصد گرفتار خشکسالی شدید

*حجم سد زاینده رود تنها ۱۳۵ میلیون مترمکعب یعنی ۹ درصد آن آب دارد

*اصفهان در بدترین شرایط کم آبی، به دلیل استقرار صنایع بزرگ آب بر

با تهدیدهای جدی رو به روست

*اکنون مدیریت منابع آبی به روش های سنتی جواب نمی دهد

در این میان، اصفهان پس از یزد، خراسان جنوبی و سیستان و بلوچستان یکی از استان هایی است که در سال جاری بطور جدی با پدیده خشکسالی روبروست. بررسی گزارش های وضعیت آب و خشکسالی بیانگر این است که استان اصفهان بدترین روزهای خشکسالی در مقایسه با میانگین ۴۰ سال اخیر را تجربه می کند.

شدت این پدیده در مرکز، شرق و جنوب شرقی اصفهان بیشتر از دیگر نقاط این استان است، به گونه ای که ۶۴ درصد از مساحت استان دچار خشکسالی و ۵ر۲۲ درصد گرفتار خشکسالی شدید و بسیار شدید است.

اصفهان علاوه بر خشکسالی با چالش زیست محیطی هم مواجه بوده و به وجود آمدن کانون های تولید ریزگرد در اطراف اصفهان، این کلانشهر را به یکی از آلوده ترین و غبارآلوده ترین مناطق کشور تبدیل کرده که این تنها گوشه ای از تبعات استقرار صنایع بزرگ در اصفهان است.

اکنون از یک هزار و ۴۰۰ میلیون مترمکعب حجم سد زاینده رود تنها ۱۳۵ میلیون مترمکعب یعنی ۹ درصد آن آب دارد، همچنین علاوه بر طرح هایی که برای احیای زاینده رود مطرح شده اما تغییرات اقلیم و کمبود بارش ها احیای این رودخانه را با مشکلاتی مواجه کرده است.

به باور کارشناسان امر، اصفهان درست در بدترین شرایط کم آبی، به دلیل استقرار صنایع بزرگ آب بر با تهدیدهای جدی رو به روست، به طوری که به گفته مدیرعامل شرکت آب منطقه ای اصفهان، در حالی که آب های زیرزمینی از منابع راهبردی (استراتژیک) کشور است اکنون ۴۰۰ میلیون متر مکعب از این ذخیره راهبردی در استان برداشت می شود که نقش صنعت هم دراین مقوله بسیار پر رنگ است.

در این زمینه معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت در همایش تخصصی امکان سنجی بهره گیری از ظرفیت های دریای عمان در تامین آب کشور در این زمینه گفت: برخی صنایع آب بر را در فلات مرکزی و مناطق کم آب مستقر کردیم که ادامه این روند کشور را در زمینه منابع آبی به قهقرا می برد.

برات قبادیان با اشاره به اینکه وقتی منابع آب بر و انرژی بر در فلات مرکزی و استان های کم آب مستقر می شود،این نشان ازبی دقتی ما در مدیریت دارد،ادامه داد:در دنیا آب به آب معدنی،آشامیدنی،بهداشتی، کشاورزی و صنعت تقسیم می شود، در حالی که تعریف ما از آب فقط همان آب است و هر وقت هم که مشکل کم آبی مطرح می شود می گوییم ایران کشوری کم آب است بدون اینکه تلاشی برای جبران آن بکنیم.

وی گفت: نزولات آسمانی ۴۰۰ میلیارد متر مکعب در سال است که از این میزان ۷۰ درصد آن تبخیر می شود و فقط ۳۰ درصد را در اختیار داریم که استفاده کنیم؛ بنابراین باید با مدیریت صحیح به درستی از این میزان آب در اختیار بهره برداری کنیم.

معاون وزیر صنعت، معدن و تجارت با بیان اینکه میزان مصرف آب در ایران ۹۶ میلیارد متر مکعب و ذخیره پشت سدها ۳۸ میلیارد متر مکعب است، افزود: اکنون مدیریت منابع آبی به روش های سنتی جواب نمی دهد.

سهم صنایع از مصرف آب در سال‌های گذشته

مدیریت منابع و مصرف آب در کشور جزو موضوع های راهبردی و اولویت‌دار به ویژه در اسناد بالادستی محسوب می‌شود. معادن و صنایع معدنی نیز به‌عنوان یکی از بخش‌های مصرف‌کننده منابع آب نیازمند سیاست‌گذاری و انجام اقدام های نظارتی، اجرایی و تقنینی به منظور رفع چالش‌ها و آسیب‌های ایجاد شده در اثر الگوهای نامناسب مصرف آب و مدیریت پساب هستند.

در گزارش "بازوی پژوهشی مجلس"، چالش‌های عمده مدیریت منابع آب در بخش معدن و صنایع معدن بررسی و دو راهکار عمده و اصلی برای عبور از چالش‌های موجود در بخش مطرح شده است.

براساس ارزیابی‌های انجام گرفته از مهم‌ترین چالش‌های مدیریت منابع و اصلاح الگوی مصرف آب در بخش معدن و صنایع می‌توان به «عدم اصلاح قیمت آب و نبود برنامه مشخص برای واقعی کردن نرخ آن، فقدان سیاست‌ها و برنامه‌های آمایش سرزمین، مصرف غیر بهینه آب برای تولید محصولات معدنی، محدودیت منابع مالی برای تامین آب مورد نیاز این بخش، فقدان نظام مدیریت یکپارچه منابع آب، کمبود خدمات و صنایع پشتیبانی بخش آب، عدم خوداتکایی مالی در نظام مدیریتی آب، آلودگی منابع آب مصرفی در بخش صنعتی به واسطه انواع پساب‌‌ها و پسماندهای دارای منشأ صنعتی و معدنی، عدم استفاده مجدد از پساب‌‌های گوناگون، بی‌توجهی به میزان و نوع مصارف آب در صنایع معدنی از دیدگاه اقتصاد آب، کمبود و ناهماهنگی در قوانین، ضوابط و روش‌‌های اجرایی در زمینه‌‌های مرتبط با آب، استفاده از مواد شیمیایی نامناسب و تخلیه آلودگی‌‌های ناشی از آنها در منابع آب، نامناسب شدن کیفیت آب آشامیدنی و عدم رشد کافی و هماهنگ تجهیزات مرتبط، چالش تامین آب سالم برای روستاییان، ناکافی بودن الگوهای مصرف مناسب آب و کمبود تاسیسات و زیر‌ساخت‌ها برای مقابله با بحران‌‌ها در زمان‌‌های خشکسالی، کمبود امکانات در زمینه سنجش آلاینده‌‌ها در منابع آب، آلودگی رودخانه‌‌ها و منابع آب زیرزمینی به ویژه به دلیل گسترش صنعتی – معدنی غیراصولی روی سفره‌‌های آب و عدم بهره‌گیری از فناوری‌های روز به منظور هوشمندسازی مدیریت منابع آب در بخش معدن و صنایع معدنی کشور» اشاره کرد.

چالش‌هایی که بازوی پژوهشی مجلس در گزارشی دو راهکار عمده و اصلی برای مدیریت آنها را اعلام کرد. براساس گزارش منتشر شده گزینه اول استفاده از آب شور دریا به جای آب شیرین (شیرین‌سازی آب دریا) و گزینه دوم استفاده از فرآیندهای بازیافت آب در کارخانه‌های صنعتی- معدنی از جمله استفاده از تیکنرهای آبی و فیلتراسیون است،‌ دو راهکاری که می‌تواند معضل کمبود آب در معادن را تا حدودی برطرف کند.

سهم صنایع از مصرف آب در سال‌های گذشته

پرمصرف‌های معدنی

ارزیابی انجام گرفته از بررسی کیفیت و کمیت منابع آب در صنایع معدنی دنیا نشان‌دهنده آن است که از میان فلزات و آلیاژهای آهن، فولاد، طلا، مس، آلومینیوم، محصولات سیمانی و شن و ماسه، بیشترین مصرف آب مربوط به تولید فلز طلا و پس از آن تولید فلز مس است. در مقابل صنعت شن و ماسه و سیمان کمترین میزان مصرف آب را به خود اختصاص داده‌اند.

ارزیابی کیفیت وکمیت منابع آب در معادن و صنایع معدنی کشور با استانداردهای جهانی نیز نشان‌دهنده آن است که کارخانه‌های تولید فولاد و گندله‌سازی در کشور نیازمند بازنگری اساسی در زمینه مدیریت منابع آب و اصلاح فرآیندهای مصرف و بازیافت آب هستند.

در مقابل کارخانه‌های تولید مس در بخش تغلیظ و حل‌سازی تا حد زیادی توانسته‌اند میزان مصرف آب را مدیریت کرده و عملکرد خود را به استانداردهای جهانی نزدیک کنند.

در مورد فلز طلا نیز مصرف آب در ایران پنج برابر مصرف جهانی است و باید به سرعت طرح‌های ویژه‌ای تدوین و اجرا شود.

مدیریت منابع آب در دنیا

سهم صنایع از مصرف آب در سال‌های گذشته

ارزیابی‌های انجام گرفته نشان‌دهنده آن است که به‌طور متوسط بیش از ۷۰ درصد مصرف آب در بخش کشاورزی و ۲۰ درصد در صنایع و انرژی و بقیه مصارف عمومی است و سهم معدن  ۲/ ۰ درصد دیده شده است. از سوی دیگر آب مصرفی در صنعت در کشورهای با درآمد بالا به مراتب بیشتر از کشورهای با درآمد پایین است. بسیاری از صنایع از آب شهری استفاده می‌کنند که به خاطر مصرف خانگی محدودیت‌هایی در مصرف آن اعمال می شود.

اما از جمله اقدام های انجام شده در دنیا برای مدیریت مصرف آب در معادن و صنایع معدنی می‌توان به «اصلاح قیمت آب، نظارت بر نحوه استفاده از منابع آب، ایجاد شفافیت در میزان آب مصرفی در تمامی مراحل عملیات از اکتشاف تا تولید محصول، جلوگیری از آلودگی آب، تعامل با ذی‌نفعان محلی و رقبا (به‌خصوص بخش کشاورزی)، بازیافت و استفاده مجدد از آب و شیرین‌سازی آب و استفاده از آن به‌عنوان یکی از منابع تامین آب معادن و صنایع معدنی» اشاره کرد.

با توجه به این گزارش ۳۳ کشور جهان با بحران آب روبه رو هستند که ۱۴ کشور در خاورمیانه قرار دارند در حالی که با افزایش رشد جمعیت و توسعه شهرها و زیرساخت‌ها برای محصولات فلزی، افزایش تقاضا در بازار وجود خواهد داشت و به دنبال آن نیز افزایش مصرف و تقاضای آب مطرح می‌شود و ایران نیز جزو کشورهایی است که با بحران جدی آب روبه‌رو است.

استفاده از آب دریا یکی از روش‌هایی است که می‌تواند در بحران کم‌آبی حال حاضر به کمک کشورهای بحران‌زده بیاید؛ اما در این میان این نکته اهمیت دارد که استفاده از آب دریا در صنایع معدنی به دلیل وجود برخی ترکیبات و املاح که در آن وجود دارد، دارای مزایا و معایبی است.

از جمله معایب آن خوردگی تجهیزات معدنی به علت وجود یون کلرید در آب دریاست. به همین دلیل قبل از استفاده از این روش باید خصوصیات سنگ معدنی، نوع تجهیزات معدنی، هزینه‌های اجرایی و شرایط محیط زیست منطقه به‌طور کامل بررسی شود. گزارش‌های منتشر شده نشان‌دهنده آن است که هزینه‌های سرمایه‌گذاری و اجرایی واحدهای آب‌شیرین‌کن در کشورهای مختلف نسبت یکسانی دارند و در ۵/ ۱ دلار به ازای هر مترمکعب آب‌شیرین‌شده برآورد شده است.

اما هزینه‌های انتقال آب در کشورهای مختلف متفاوت است، به‌طوری که تابعی از موقعیت قرارگیری کارخانه از کارخانه آب‌شیرین‌کن خواهد بود و از ۵/ ۰ تا ۴ دلار به ازای انتقال هر مترمکعب آب انتقال داده شده متغیر است.

انتهای گزارش //ح.ع- ب.ب

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: