کد خبر: ۵۱۴۷۷
تاریخ انتشار: ۱۰ ارديبهشت ۱۴۰۱ - ۲۲:۵۱
شب یلدا که ایرانیان آن را جشن می گیرند به چه معناست؟ ایرانیان متشکل از چند کشور در دنیای امروز است که پهنه فرهنگی ایران را تشکیل میدهند در میان ایرانیان سنت شب یلدا با جدیت در طول قرون متمادی گرامی بوده است

شب چله یا شب یلدا که ایرانیان آن را جشن می گیرند به چه معناست؟ ایرانیان متشکل از چند کشور در دنیای امروز است که پهنه فرهنگی ایران را تشکیل میدهند در میان ایرانیان سنت شب یلدا با جدیت در طول قرون متمادی گرامی بوده است و از آنجا که این جشن پیام آور صلح و دوستی و تحکیم پایه های فرهنگی خانواده هاست هیچ حکومتی در طول تاریخ با آن مخالفتی نداشته است حتی گاهی آن را ارج نهاده اند. حتی برخی مهاجمان در طول تاریخ که به سرزمین ایران لشکر کشیده اند بعد از مدتی خود مروج فرهنگ و تمدن ایران زمین و حاملان آن به سایر کشور ها بوده اند.

در این میان شب یلدا یا جشن چله یکی از جشن های بسیار زیبا و قابل احترام بین ایرانی هاست و دانشمندانی که درباره فرهنگ و تمدن ایران هم سخن گفته اند از آن یاد کرده اند. ایرانی ها همواره تاکید کرده اند که این جشن را بگیرند اما چرا این پافشاری وجود دارد؟ به باور من این جشن یلدا در دل خود رموزی دارد که باعث می شود ایرانی ها شاید ناخودآگاه اهمیت آن را درک کرده و بر اجرای آن اصرار می کنند.

تقارن عجیب با ولادت حضرت عیسی

اما پیش از آن که به رموز این جشن بپردازیم خوب است نکاتی درباره این جشن بگوییم اولین نکته عجیب شب یلدا تقارن تقریبی آن با شب ولادت حضرت عیسی (ع) است و از آنجا که یلدا در زبان سریانی (یکی از زبان های باستانی بین النهرین) به معنای زایش است برخی جشن ایرانیان را جشن ولادت حضرت عیسی تلقی می کنند البته خود ایرانی ها چنین نظری ندارند اما به هر حال این تقارن آنقدر عجیب است که شاید ردی از واقعیت در آن بتوان یافت.

البته شب ولادت حضرت عیسی 4 دی است اما جالب است که برخی فرقه های شرقی مسیحیت آیینی دارند که از 4 روز قبل یعنی از شب یلدا آغاز می شود. این تقارن ها بسیار جالب و در عین حال تامل برانگیز است.

جشن یلدا ریشه مسیحی ندارد

اگر شب یلدا ریشه مسیحی داشت حتما بیشتر از ایران، اروپایی های مسیحی آن را جشن می گرفتند، اما این طور نیست. جشن یلدا اصولا یک جشن ایرانی محسوب می شود و اگر در کشورهای غیرفارسی زبان هم آن را جشن بگیرند متاثر از فرهنگ و تمدن ایران است.

علاوه بر این که برخی مورخان سابقه جشن شب یلدا را به حدود هفت هزار سال قبل قدمت می دهند و برخی هم آن را به حدود 500 سال قبل از میلاد و زمان داریوش کبیر می رسانند و اگر این سابقه برای شب یلدا وجود داشته باشد طبعا نباید آن را زاییده مذهب مسیحیت بدانیم.

یلدا
گفته می شود داریوش شب یلدا را در تقویم ایرانیان آورد

چرا ایرانی ها یلدا را جشن می گیرند؟

حال این سوال مطرح می شود که شب یلدا برای ما ایرانی ها چرا روز جشن است؟  شب چله یا شب یلدا برای ما ایرانی ها از نظر حرفه و شغلی که داشته ایم هم دارای اهمیت فراوان است از آنجا که ایرانیان در طول تاریخ بیشتر کشاورز و دامدار بوده اند تغییرات هوایی برایشان از اهمیت خاصی برخوردار بوده است.

شب یلدا بلندترین شب سال و آغاز تغییرات به سوی بهار است و از این رو ایرانیان این شب را نویدگر آمدن بهار در طولانی ترین  شب سال می دانند و آن را جشن می گیرند.

از سوی دیگر در گاه نگاری باستانی ایرانیان قدیم اول دی ماه آغاز چهل روز سخت زمستانی بود و مردم باید آماده می شدند که روزهای سخت زمستان را در برف و سرما بگذرانند و جشن چله یا یلدا یک دور همی برای امید دادن به همدیگر و نوید به عبور از این سرما بود.

یلدا
در شب یلدا ایرانیان غزلیات حافظ می خوانند

یلدا یک آیین خوب از ایران باستان

یکی دیگر از نکات جالبی که درباره یلدا وجود دارد این است که آیین ایرانیان در گذشته های دور مهرپرستی و میترائیسم بوده است. میترائیسم امروز دیگر به عنوان یک دین و آیین شناخته نمی شود. اما این آیین دارای نمادهایی بوده است که ایرانیان با وجود تغییرات فرهنگی گسترده ای که داشته اند، کوشیده اند وجوه مثبت آن را حفظ کنند. جشن نوروز و جشن شب یلدا از جمله این آیین هاست.

آغاز پیروزی نور بر ظلمت

در آیین میترا و همچنین بعدها در آیین زرتشت یک نزاع همیشگی میان نور و ظلمت وجود دارد شب یلدا همان شبی است که نور بر ظلمت پیروز شده و از آن شب به بعد به سبب این پیروزی هر روز بلندتر و هر شب کوتاه تر می شود و ایرانی ها به یمن این پیروزی هر سال این روز را جشن می گیرند.

شب تولد میترا

در آیین مهرپرستی شب یلدا شب تولد میترا الهه نور است او در این شب در داخل یک غار تنگ و باریک به دنیا آمد و نور را به جهان هدیه داد به نظر می رسد این اسطوره ناظر به آغاز افزایش زمان روز از فردای یلدا در ستاره شناسی است.

یلدا
الهه میترا

اصرار ایرانی ها بر چله

به نظر می رسد  یلدا یا چله یکی از آیین های باستانی ایرانیان است و نمادی از پایبندی شان به گذشته و تاریخ شان قلمداد می شود و به همین دلیل اصرار فراوانی بر برگزاری این جشن دارند و با وجود تغییرات فراوانی که در فرهنگ و سنت و حتی دینشان به وجود آمده است ، آنها تاکید دارند که این جشن را به همراه برخی جشن های دیگر مثل نوروز حفظ کنند.

روایت های جالب از یلدا

یکی از نکات جالب دیگر را باید در نام های آذر و دی جستجو کرد. آذر نماد آتش و ایزد در تفکر زرتشتی است و در شب یلدا ایزد و نور بر دیو زمستان که همان “دی” است پیروز می شود. یا مثلا گفته می شود که در نگاه ایرانیان ، دانه های نهفته در خاک در ابتدای ماه دی شروع به رشد می کنند و به همین دلیل شب اول دی که همان شب یلداست را جشن می گیرند.

جشن یلدا در اروپای باستانی

جالب است که بدانید اروپایی ها در قرون اولیه مسیحیت تحت تاثیر میترائیسم شب یلدا را جشن می گرفتند اما میترائیسم چگونه به اروپا رفت؟ گفته می شود در دوره ساسانیان که دین رسمی ایرانیان زرتشتی شد شرایط برای زندگی طرفداران آیین میترائیسم سخت شد و همین هم دلیلی شد که آنها به مناطق غربی یعنی اروپا کوچ کنند حضور آنها در اروپا منجر به گسترش آیین میترائیسم در اروپای آن زمان  شد. به طوری که گفته می شود اروپا قبل از مسیحیت معابد زیادی داشت که در آن مهر پرستان به نیایش های خود مشغول بودند و حتی شب یلدا در آن زمان در روم باستان جشن گرفته می شد و شاید از همین جا بتوانیم علت شباهت های زیاد یلدای ایرانی و تطابق آن با مسیحیت را پیدا کنیم.

با برآمدن مسیحیت در زمان پادشاهی کنستانتین در قرن چهارم میلادی که مقارن با پادشاهی شاپور دوم ساسانی است اعلام کرد دین رسمی روم مسیحیت است و جلوی فعالیت سایر آیین ها را گرفت که از جمله آنها آیین مهر پرستی یا میترائیسم بود.

در ایران هم زرتشت که مایه های میترائیسم را هم داشت رشد کرد و آیین میترائیسم آرام آرام محو شد بعدها با طلوع اسلام و گرویدن ایرانیان به اسلام با وجود این که آیین ایرانیان تغییر کرده بود اما باز هم شب چله در شهرها و روستاهای ایرانی جشن گرفته می شد اتفاقا از این نکته می توان دریافت که آیین یلدا در آن زمان صرفا یک آیین مذهبی نبوده است که با تغییر دین ایرانیان آن هم فراموش شود. در واقع می توان گفت که با وجود این که شب یلدا احتمالا در آیین میترائیسم و مهرپرستی به وجود آمد اما دیگر دلیل ماندنش آن آیین نبود.

یلدا
کنستانتین یکم با اعلام دین رسمی مسیحیت در روم جلوی فعالیت پیروان میترائیسم را گرفت

در جشن یلدا چه می کنند؟

در جشن شب یلدا خانواده ها در جمع هایی با حضور بزرگترهایشان شرکت می کنند و با صرف میوه و آجیل به نقل داستان و خاطره می پردازند اما نکته جالب این است که آنها اشعاری از دو شاعر ایرانی در این شب می خوانند که حاوی پیام خاصی است.

البته این نکته مهمی است که شب یلدا در پهنه فرهنگی ایران به دلیل وجود تعدد فرهنگ های مختلف این آیین ممکن است به شکل های متعدد و متفاوتی برپا شود اما عناصر اصلی خود را حفظ کرده است.

یلدا
یک نقاشی از شب یلدای خانواده ای ایرانی

شعرخوانی از دو شاعر خاص ایران

در شب یلدا ایرانیان شعر حافظ می خوانند، حافظ برای ما ایرانیان جایگاه خاصی دارد، حافظ زبان باطنی همه ما ایرانی هاست و رجوع به ذات و بطن فرهنگ ایرانی. و خواندن غزلیات این  شاعر بزرگ ایرانی، نوعی یادآوری باطن ایرانیان و تلاش برای حفظ آن است از سوی دیگر ایرانی ها در این بلندترین شب سال شاهنامه می خوانند که حاوی رموزی از تاریخ و گذشته ایران در قالب داستان های حماسی است. در واقع ایرانی ها با خواندن اشعار این دو شاعر بزرگ گذشته تاریخی و اصالت فرهنگی خود را تکرار می کنند  و آن را به نسل های بعدی منتقل می نمایند و این یکی از رموز ویژه شب یلداست.

یک دوگانه نادرست و غیرواقعی

برخی در سال های اخیر تلاش کرده اند که شب یلدا را در مقابل مناسک و آیین های دین مبین اسلام قرار دهند در حالی که چنین کاری اساسا درست نیست و از آنجا که در این آیین تمامی کارها و برنامه هایی که انجام می شود در راستای صلح و دوستی و تحکیم پایه های خانواده و فرهنگ مردم است اسلام با آن مخالفتی نکرده و نمی کند و بزرگان دین ما هم هیچ گاه حرفی و سخنی علیه شب یلدا نداشته اند در نتیجه مقابل سازی شب یلدا با دین و آیین مردم کار درست و بجایی نخواهد بود.

گزارش از: اکبر بیاتی

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
گزارش تصویری