کد خبر: ۵۱۸۸۰
تاریخ انتشار: ۰۳ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۲:۱۴
NEET شاخصی‌ست که روایتگر وضعیت نوجوانان و جوانان در سن 15 تا 24 ساله‌ای است که نه در حال تحصیل‌اند، نه مشغول مهارت‌آموزی و نه درجایی مشغول به کار هستند.

نوجوانانی که نه شاغل‌اند، نه محصل

به گزارش تجارت امروز؛ بعد از آفریقایی‌ها، ایران بالاترین NEET را دارد. NEET یکی از شاخص‌های اصلی است که عدم توانایی در بهره‌گیری مؤثر از پنجره جمعیتی را نشان می‌دهد.
واژه NEET که اولین بار در سال ۱۹۹۹ به‌طور رسمی در سطح سیاسی انگلیس مطرح شد، در کمتر از ۱۰ سال در بیشتر کشور‌های توسعه‌یافته و برخی کشور‌های درحال‌توسعه به کار گرفته شد. این شاخص که مختصر واژگان «Not in Employment, Education or Training» بوده، روایتگر وضعیت نوجوانان در سن ۱۵ تا ۲۴ ساله‌ای است که نه در حال تحصیل‌اند (ترک تحصیل‌کرده‌اند) نه مشغول مهارت‌آموزی و نه درجایی مشغول به کار هستند. بر اساس مطالعات مختلف در کشور‌های جهان، این نوجوانان بیشتر در معرض بزهکاری، اعتیاد به مواد مخدر و ارتکاب اعمال مجرمانه بوده و بر همین اساس سیاست‌گذاران و برنامه‌ریزان در سطح دنیا بیشترین توجه را برای فراهم کردن امکان اشتغال و مهارت‌آموزی برای این دسته از جمعیت معطوف می‌دارند. گزارش حاضر که وضعیت NEET در ایران را موردبررسی قرار می‌دهد، نتایج قابل‌تأملی دارد. ازجمله اینکه نرخ NEET در حالی در کشور‌های توسعه‌یافته حدود ۲ تا ۱۰ درصد بوده که این میزان طی سال ۹۷ در ایران نزدیک به ۳۰ درصد (جمعیتی برابر ۳.۱ میلیون نفر جوان ۱۵ تا ۲۴ ساله) بوده است. اینکه ۳۰ درصد از نوجوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله مشغول هیچ فعالیتی، هیچ مهارت‌آموزی و هیچ شغلی نیستند، خود علاوه بر اینکه از طریق نرخ سر باری و نرخ وابستگی می‌تواند فشار سنگینی را بر خانوار‌ها تحمیل کرده، زمینه بزهکاری و آسیب‌های اجتماعی را نیز فراهم سازد، در مرتبه بعدی در سطح ملی نیز می‌تواند به‌عنوان یک تهدید امنیتی محسوب شود. برای مثال اگر نگاهی به سن افراد شرکت‌کننده در تجمعات دی‌ماه ۹۶ و همچنین آبان ۹۸ داشته باشیم، ترکیب سنی به نفع نوجوانانی است که در سن NEET‌ها (سن ۱۵ تا ۲۴ سال) قرار دارند.
از نتایج دیگر این گزارش، مطابقت نرخ بالای NEET‌ها با الگوی جغرافیایی پراکنش اعتراضات معیشتی در دو دوره دی‌ماه ۹۶ و آبان‌ماه ۹۸ است، به‌طوری که استان‌های گلستان، هرمزگان، کرمانشاه، لرستان، آذربایجان غربی، خوزستان، کردستان، همدان، بوشهر و خراسان رضوی در حالی ازجمله استان‌های دارای بالاترین نرخ NEET‌ها هستند که در دو مقطع تاریخی دی‌ماه ۹۶ و آبان ماه سال جاری شاهد اعتراضات و تجمعات خیابانی بوده‌اند و مهم‌تر از آن، این اعتراضات با شیطنت عوامل خارجی با رفتار‌های هیجانی معترضان، تبدیل به یک تهدید امنیتی برای کشور شد. بر این اساس در کنار همه مؤلفه‌ها، ضروری است عوامل زمینه‌ساز اقتصادی- اجتماعی NEET شدگی در تحلیل‌های مربوط به اعتراضات معیشتی به‌عنوان مؤلفه محوری موردتوجه، برنامه‌ریزی و سیاست‌گذاری قرار بگیرد.
بررسی داده‌های آماری سازمان بین‌المللی کار (ILO) در این زمینه نشان می‌دهد بالاترین نرخ شاخص NEET نوجوانان در سطح جهان مربوط به کشور ترینیدادوتوباگو در آمریکای جنوبی است، به‌طوری‌که نرخ NEET نوجوانان این کشور در سال ۲۰۱۸ حدود ۵۲ درصد بوده است. پس‌ازاین کشور، زیمبابوه با نرخ ۴۸ درصدی در رتبه دوم، یمن با نرخ ۴۵ درصدی رتبه سوم، زامبیا با نرخ ۴۴ درصدی در رتبه چهارم و تاجیکستان با نرخ ۴۲ درصدی در رتبه پنجم قرار دارند. رتبه ششم مربوط به کشور افغانستان، رتبه هفتم مربوط به عراقی‌ها، رتبه هشتم مربوط به کشور موریتانی، رتبه نهم مربوط به ارمنستان و رتبه دهم مربوط به کشور سنگال است. در رتبه دهم به بعد نیز برتری عددی عمدتاً با کشور‌های آفریقایی است، اما در رتبه ۲۷ جهان، کشورمان ایران قرار دارد که طبق داده‌های آماری وزارت کار و همچنین داده‌های سازمان بین‌المللی کار (ILO)، ۲۹.۷ درصد از جوانان ۱۵ تا ۲۴ ساله ایران طی سال ۹۷ در ردیف NEET‌ها یا جوانانی که نه مشغول کار، نه مشغول مهارت‌آموزی و نه مشغول تحصیل‌اند، قرار دارند.
به‌عبارت‌دیگر از جمعیت ۱۰ میلیون و ۴۶۷ هزارنفری جوانان در سن ۱۵ تا ۲۴ ساله ایران طی سال ۱۳۹۷، بیش از ۳.۱ میلیون نفر در ردیف NEET‌ها بوده‌اند. نرخ نزدیک به ۳۰ درصدی (دقیقاً ۲۹.۷ درصد) NEET‌ها در ایران در حالی است که طی سال ۲۰۱۸ این میزان در کشور قطر حدود ۲ درصد، در ژاپن حدود ۳ درصد، در هلند حدود ۴ درصد، در کشور‌های نروژ و لوکزامبورگ حدود ۵ درصد، در کشور‌های سوئد، آلمان و سوئیس حدود ۶ درصد، در کشور‌های دانمارک و اتریش حدود ۷ درصد، در کشور‌های فنلاند، بلژیک و استرالیا حدود ۹ درصد و در اتحادیه اروپا حدود ۱۰ درصد است. در کنار ایران، کشورهایی، چون پاکستان، مصر، تونس، ترکیه و لبنان هم ازجمله کشور‌هایی هستند که دارای نرخ بالای NEET‌ها هستند. اگرچه در این گزارش تحولات کشور‌های مذکور موردبحث و بررسی قرار نگرفته، اما تحولات کلی این کشور‌ها نشان می‌دهد در کشور‌هایی که با نرخ بالای NEET هامواجه هستند، این جمعیت ظرفیت بالایی در مخاطرات اجتماعی به‌ویژه برای اعمال تحریکات عوامل خارجی دارند.

۳ عامل افزایش جمعیت NEET‌ها

در مورد اینکه ساختار جامعه یا وضعیت شخصی نوجوان یا جوان بیکار دلیل اصلی NEET شدن فرد است، بحث‌های گسترده‌ای در ادبیات مطالعات مربوط به اشتغال و کار جوانان در جهان انجام‌شده است. ازجمله راسل و همکاران (Russell et al) در پژوهش خود نتیجه گرفتند چالش‌ها و فرصت‌های پیش‌روی NEET شدگی غالباً به‌صورت فردی و شخصی دیده می‌شوند، درحالی‌که انتخاب‌های در دسترس هر فرد یا گروهی (ازجمله انتخاب شغل) تا حد زیادی با عوامل اجتماعی، اقتصادی و فرهنگی ساخت‌یافته مرتبط است؛ عواملی که اثرات توانمند کننده یا محدودکننده‌ای روی فرد داشته و ماحصل اقتصاد سیاسی هستند. بر این اساس پذیرش نقش و اهمیت ساختار سیاسی و اقتصادی در بیکار ماندن یک جوان به معنای اهمیت داشتن جایگاه و مسئولیت نهاد‌های رسمی ازجمله دولت است، امری که موجب بسیج نیرو‌های اقتصادی و سیاسی جهت حل مشکل خواهد شد. در سطح جهان سه مؤلفه: ۱-نحوه گذار از تحصیل به کار، ۲-طرد اجتماعی و ۳-اقتصاد سیاسی به‌عنوان اصلی‌ترین عوامل فرآیند NEET شدگی محسوب می‌شود:
۱ نحوه‌گذار از تحصیل به کار: این مفهوم به فرآیندی اشاره می‌کند که در آن جوانان با توجه به اتمام دوران تحصیلی خود، به مشاغل مستقر و رضایت‌بخشی که با آموزش‌های دریافتی آن‌ها هماهنگی دارد، منتقل نمی‌شوند درنتیجه، دوره‌های وابستگی خانوادگی بلندمدت‌تر شده و میانگین سن ازدواج و بچه‌دار شدن بالا می‌رود. ضعف ساختاری نظام اقتصادی، کیفیت پایین آموزش در مدارس و حوزه آموزشی عالی، ضعف مهارت پذیری و کارآفرینی در دانش‌آموزان یا دانش‌آموختگان دانشگاهی، عدم تطبیق عرضه و تقاضای سرمایه انسانی و سیاست‌های نامناسب اقتصادی و آموزش عالی ازجمله مواردی هستند که گذار از تحصیل به کار را برای جوانان ایرانی بسیار دشوار کرده‌اند.


۲ طرد اجتماعی: پیامد‌های منفی NEET فقط به هزینه‌های اقتصادی (که رقم قابل‌توجهی نیز هست) محدود نمی‌شود؛ بلکه پیامد‌های اجتماعی و سیاسی آن نیز دامن‌گیر جوامع خواهد شد. کنار گذاری یا طرد اجتماعی و سیاسی و کاهش مشارکت این دسته از جوانان در جامعه به همراه افزایش بیگانگی آنان با هنجار‌ها و ارزش‌های اجتماعی، زمینه را برای انحراف و ارتکاب جرائم مختلف فراهم می‌کند. رویکرد طرد اجتماعی، محرومیت را پدیده‌ای چندوجهی می‌داند که فراتر از کمبود‌های مادی بر دامنه متنوعی از محرومیت‌های اجتماعی، فرهنگی و سیاسی دلالت دارد. طبق این رویکرد، فراتر از فقر و نابرابری، وضع نامساعد اجتماعی می‌تواند از طریق فرآیند‌ها و سازوکار‌های طرد نیز تداوم یابد. ازاین‌رو، این رویکرد به کنش‌ها و وقایعی می‌پردازد که خارج از کنترل افراد در جامعه رخ می‌دهد و آن‌ها را به حاشیه می‌راند.


۳ اقتصاد سیاسی: اگرچه عوامل سطح خرد و ترجیحات شخصی در شکل‌دهی به زندگی جوانان بی‌اهمیت نیستند و کنش‌ها و باور‌های جوانان می‌توانند فرصت‌های زندگی آن‌ها را تحت تأثیر قرار دهند، اما تصمیمات سیاسی اتخاذشده در سطح ملی و بین‌المللی، علاوه بر اینکه قابلیت دسترسی به شغل، تحصیل و کارآموزی را شکل داده و تعیین می‌کنند، تخصیص منابع به شکل بهینه با دستمزد مناسب، مزایای رفاهی و تسهیلات آموزشی و دسترسی به خدمات عمومی و تأمین بودجه و زیرساخت‌های محلی را نیز تحت تأثیر قرار می‌دهند. برای مثال درحالی‌که دولت‌ها در ایران هنگام انتخابات وعده ایجاد سالانه چند میلیون شغل را می‌دهند، اما بررسی‌های آماری نشان می‌دهد طی دوره ۱۳ ساله ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۷ تعداد شاغلان کشور فقط ۲.۸ میلیون نفر افزایش‌یافته که حاکی از اشتغال‌زایی خالص سالانه ۲۱۵ هزارنفری است، امری که نشان می‌دهد برنامه اشتغال‌زایی دولت‌ها، قبل از آنکه رویکرد ساختاری داشته باشد، عمده انرژی خود را صرف پول‌پاشی بی‌نتیجه کرده است؛ لذا شکست سیاست‌های اشتغال‌زایی دولت‌ها طی این مدت، در NEET شدن و NEET باقی ماندن جوانان به‌عنوان بخش بزرگ نیروی کار ایران بسیار مؤثر بوده است.

جای خالی NEET‌ها در ادبیات اقتصادی ایران


از حدود دو دهه پیش در بسیاری از کشور‌های توسعه‌یافته سیاست‌های رفاهی خاصی را برای NEET‌ها تدوین کرده‌اند؛ مفهومی که در سیاست‌گذاری‌های اجتماعی و اقتصادی کشور ما به‌طور خاص توجه چندانی به آن نشده است. برای نمونه در ادبیات پژوهشی ایران تنها دو مقاله تحقیقی به‌طور مستقیم به موضوع NEET‌ها پرداخته‌اند که یکی از این مقالات به‌جای واژه بین‌المللی NEET از واژه نامناسب و نامأنوس «جوانان علاف» استفاده کرده است. همچنین وزارت کار نیز چند سالی است آمار کلی و خام این حوزه را منتشر می‌کند، اما این موضوع چندان در سیاست‌گذاری کشور موردبحث و بررسی قرار نگرفته است.
بررسی‌ها نشان می‌دهد در سطح جهان علاوه بر تلاش‌های سازمان بین‌المللی کار (ILO) برای گردآوری و تبیین آمار‌های مربوط به جمعیت NEET ها، محققان زیادی هم در کشور‌های مختلف تحقیقات ارزشمندی در این حوزه انجام داده‌اند. ازجمله کیلیچ (Kilic) پس از تحقیق در مورد NEET جوانان کشور ترکیه پیشنهاد‌هایی دارد که می‌تواند برای سیاست‌گذاری در ایران نیز مناسب باشد.
به اعتقاد وی،ارائه آموزش‌های نظری و مهارتی جایگزین برای جوانانی که سیستم رسمی مدرسه را ترک می‌کنند، نظارت بیشتر بر فرایند گذار از مدرسه به بازار کار و ارائه آموزش‌های مهارتی و فنی مطابق با نیاز‌های بازار کار در مدرسه پیشنهاد‌هایی است که دولت می‌تواند برای تدوین راهبرد‌ها و سیاست‌های اشتغال‌زایی جوانان از آن‌ها بهره بگیرد. فورلانگ (Furlong) دیگر محققی است که در این حوزه تحقیقات جامعی داشته است. وی یکی از دلایل اصلی توجه به مفهوم NEET در کشور‌های مختلف را افزایش پیچیدگی فرایند گذار جوانان از تحصیل به کار، تضعیف مسیر تمام‌وقت تحصیل و مهارت‌آموزی و افزایش الگو‌های پاره‌وقت و ترکیبی مشارکت می‌داند.
به اعتقاد فورلانگ، برای کاهش میزان بیکاری جوانان، قبل از هر چیز باید عواملی که سبب بروز مشکلات برای ورود جوانان به بازار کار و یافتن کار مناسب است، شناسایی شوند. با شناسایی این عوامل، سیاست‌گذاران کشور مبنایی درزمینهٔ چگونگی مداخله در بازار کار به‌منظور متعادل کردن عرضه و تقاضا در اختیار خواهند داشت. به‌هرحال همان‌طور که گفته شد، ادبیات NEET‌ها در ایران و به‌ویژه در بخش تحقیقات اقتصادی، چندان موردبحث و بررسی قرار نگرفته و عمده تحقیقات این حوزه مربوط به حوزه جامعه‌شناسی است. از این منظر بخش سیاست‌گذاری دولت در حوزه اشتغال و کار و تأثیر آن روی افزایش جمعیت NEET‌ها یا NEET شدگی کمتر مورد کنکاش قرارگرفته است.

انتهای مطلب
 

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر:
گزارش تصویری