کد خبر: ۵۲۰۲۴
تاریخ انتشار: ۲۲ مرداد ۱۴۰۱ - ۱۶:۱۲
برخی از تحلیلگران معتقدند جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت استراتژیک، ژئوپلیتیک و برخورداری از فاکتورهای مختلف قدرت منطقه ای، از جایگاه مهمی در سیاست خارجی روسیه برخوردار شده است و این امر به راهبردی شدن روابط ایران و روسیه کمک خواهد کرد.

به گزارش تجارت امروز؛ لازم است دیپلمات‌های ایرانی در توسعه روابط بین‌المللی و ازجمله رابطه با روسیه دو اصل اساسی را مدنظر قرار دهند؛ نخست اینکه طبق آن توصیه معروف «نباید همه تخم‌مرغ‌هایمان در سبد یک کشور بچینیم»؛ به‌عبارت‌دیگر توسعه روابط باید متوازن باشد و طیف وسیعی از کشور‌ها و بازیگران مختلف را دربر بگیرد؛ تا در شرایط معمول و اضطراری بتوانیم از منافع گسترده و متنوع چنین روابطی بهره ببریم و هیچ کشوری نتواند ما را تحت‌فشار و انزوا قرار دهد. دوم؛ اینکه باید با توسعه و بهره‌گیری بهینه از پتانسیل‌ها و مقدورات داخلی همچون به‌روزرسانی زیرساخت‌های انرژی، توسعه مسیر‌های ترانزیتی و تلاش برای فعال کردن آن‌ها در سطح منطقه‌ای و جهانی، افزایش تولید محصولات کشاورزی و صنعتی استراتژیک و … و وابسته کردن بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی به کشورمان، روابط خارجی با همه کشور‌ها ازجمله روسیه را به نحوی تنظیم کنیم که دور زدن ایران، بدعهدی و اعمال فشار بر کشورمان، برای آن‌ها نیز حاوی ضرر‌ها و آسیب جدی به منافعشان باشد
در شرایطی که جمهوری اسلامی ایران به دلیل چالش‌های موجود در پرونده هسته‌ای خویش و برخی موضوعات دیگر، رودرروی آمریکا و کشور‌های اروپایی قرارگرفته و اساساً در دولت سیزدهم نگرش مثبتی نسبت به عملکرد کشور‌های غربی و توسعه روابط با آن‌ها وجود ندارد، سیاست «نگاه به شرق» و به‌ویژه رابطه با روسیه از اهمیت ویژه‌ای برخوردار شده است.
اگرچه روسیه در قرون گذشته، روابط خصومت‌آمیزی با ایران داشت و حتی بخش‌هایی از سرزمین ایران به اشغال این کشور درآمد؛ اما در سال‌های اخیر، شرایطی پیش‌آمده که در قالب آن همکاری و نزدیکی با روسیه به گزینه‌ای جدی برای ایران تبدیل‌شده است. واقعیت این است که روابط دوجانبه ایران و روسیه از تاریخچه‌ای طولانی از همکاری در خصوص موضوعات موردعلاقه مشترک برخوردار است و به‌طور غیرمستقیم درنتیجه سیاست‌های آمریکا در قبال ایران در حال تقویت نیز هست.
در سال‌های گذشته، نزدیکی و همکاری ایران با روسیه باعث شد تا بازار جهانی نفت قوام بیشتری یابد و البته در کنار آن با همراهی برخی کشور‌های دیگر، «اوپک گازی» نیز شکل گرفت تا کشور‌های دارای این منبع استراتژیک را از قدرت کنترل بیشتری بر منابع و منافع خود بهره‌مند سازد. از سوی دیگر، تلاش‌های امریکا برای فراگیر ساختن و جهانی کردن نظم موردنظر خویش و تک‌قطبی ساختن جهان مورد مخالفت هر دو کشور ایران و روسیه است؛ بر این اساس انگیزه دیگر همکاری دو کشور، حمایت از ایجاد یک نظام چندقطبی و مقابله با یک‌جانبه‌گرایی امریکا بوده است.
منافع مشترک ایران و روسیه در تعطیلی پایگاه‌های آمریکا و سایر کشور‌های غربی در منطقه غرب آسیا، مقابله با خطر داعش و تروریسم، جذابیت همکاری‌های نظامی و تسلیحاتی و در ماه‌های اخیر نیز تحریم شدن روسیه از سوی کشور‌های غربی به دلیل حمله به اوکراین و قرار گرفتن دو کشور در وضعیتی مشابه و تلاش برای بی‌اثر کردن تحریم‌ها، از دیگر دلایل و انگیزه‌هایی بوده که ایران و روسیه را به هم نزدیک کرده است.
هرچند در همین سال‌ها، روابط ایران و روسیه با چالش‌های جدی نیز مواجه بوده است؛ مواضع نه‌چندان دوستانه روس‌ها در موضوع پرونده هسته‌ای ایران و قطعنامه‌هایی که در سال‌های گذشته علیه کشورمان صادر می‌شد، تأخیر درراه اندازی نیروگاه بوشهر، عدم تحویل سامانه دفاعی اس-۳۰۰ به کشورمان، شیطنت‌های روسیه برای ممانعت از حضور ناوگان دریایی ایران در دریای خزر و دیگر مسائل باعث شده تا در مورد مناسبات ایران و روسیه و متوازن بودن آن بحث‌های بسیاری صورت بگیرد.
برخی از تحلیلگران معتقدند جمهوری اسلامی ایران به دلیل موقعیت استراتژیک، ژئوپلیتیک و برخورداری از برگ خرید‌های مختلف قدرت منطقه‌ای، از جایگاه مهمی در سیاست خارجی روسیه برخوردار شده است و این امر به راهبردی شدن روابط ایران و روسیه کمک خواهد کرد. در این میان، به‌طور خاص توسعه روابط سیاسی، اقتصادی و نظامی ایران و روسیه در سطحی کلان و ایجاد نقشه روابط راهبردی میان دو کشور، ضمن تأمین منافع و امنیت دو کشور، به کابوسی تمام‌عیار برای کشور‌های غربی و به‌ویژه آمریکا تبدیل‌شده است و تا حد زیادی می‌تواند بلوک قدرت ضدآمریکایی در جهان را تقویت کند.
در مقابل، عده‌ای دیگر از تحلیلگران بر این باورند که برخلاف مقامات ایران، روسیه به مناسباتش با تهران نگاه راهبردی ندارد؛ چراکه این کشور طبق رویه معمول سایر کشورها، به دنبال منافع ملی خویش است و ازآنجاکه سیاست خارجی ایران همواره در حال تنش با غرب و به‌ویژه آمریکاست، مسکو حاضر نیست در شرایط معمولی (نه شرایط فعلی که در جنگ با اوکراین است) اعتبار و وزن بین‌المللی خود را پشتوانه چنین مناسبات تنش آلودی کند و به ارتباطاتش با آمریکا و سایر بخش‌های جهان خلل وارد آورد. همچنین روسیه مناسبات گسترده‌ای با رژیم اسرائیل و کشور‌های حوزه خلیج‌فارس به‌ویژه عربستان سعودی دارد و ارتباط استراتژیک با ایران که دارای رویکردی تنش آلود با این بازیگران است، طبیعتاً تأثیرات منفی بر مناسبات و منافع مسکو در این زمینه‌ها خواهد داشت؛ بنابراین بر اساس دیدگاه این گروه، شکل‌گیری روابط راهبردی بین دو کشور عملاً امکان‌پذیر نیست.

جایگاه مهم ایران در سیاست خارجی روسیه
در جمع‌بندی و تحلیل نهایی از این نظرات و دیدگاه‌ها باید گفت در عرصه روابط بین‌الملل توسعه روابط با کشور‌ها و گریز از تنهایی استراتژیک، هنر و مهارتی است که از دیپلمات‌های همه کشور‌ها انتظار می‌رود و جمهوری اسلامی ایران نیز از این امر مستثنی نیست؛ بنابراین توسعه روابط با کشو‌های قدرتمند غیر غربی همچون روسیه و چین نیز به‌طورکلی امری مثبت و دارای منافع پایدار است. بااین‌وجود، لازم است دیپلمات‌های ایرانی در توسعه روابط بین‌المللی و ازجمله رابطه با روسیه دو اصل اساسی را مدنظر قرار دهند؛ نخست اینکه طبق آن توصیه معروف «نباید همه تخم‌مرغ‌هایمان در سبد یک کشور بچینیم»؛ به‌عبارت‌دیگر توسعه روابط باید متوازن باشد و طیف وسیعی از کشور‌ها و بازیگران مختلف را دربر بگیرد؛ تا در شرایط معمول و اضطراری بتوانیم از منافع گسترده و متنوع چنین روابطی بهره ببریم و هیچ کشوری نتواند ما را تحت‌فشار و انزوا قرار دهد. دوم؛ اینکه باید با توسعه و بهره‌گیری بهینه از پتانسیل‌ها و مقدورات داخلی همچون به‌روزرسانی زیرساخت‌های انرژی، توسعه مسیر‌های ترانزیتی و تلاش برای فعال کردن آن‌ها در سطح منطقه‌ای و جهانی، افزایش تولید محصولات کشاورزی و صنعتی استراتژیک و … و وابسته کردن بازیگران منطقه‌ای و بین‌المللی به کشورمان، روابط خارجی با همه کشور‌ها ازجمله روسیه را به نحوی تنظیم کنیم که دور زدن ایران، بدعهدی و اعمال فشار بر کشورمان، برای آن‌ها نیز حاوی ضرر‌ها و آسیب جدی به منافعشان باشد و حداقل نتوانند به‌عنوان اولین گزینه مطلوب به سراغ چنین سیاست‌هایی بروند.

انتهای مطلب

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: