کد خبر: ۵۲۲۳۹
تاریخ انتشار: ۰۷ شهريور ۱۴۰۱ - ۱۲:۱۶
پیرو مصوبه مجلس شورای اسلامی در بند ب تبصره ۱۴ قانون بودجه ۱۴۰۱ کل کشور، هیئت دولت و ستاد تنظیم بازار در تفسیر اقشار و دهک‌های پردرآمد مندرج در این تبصره تصمیم گرفت تا ماهیانه به خانوارهای دهک‌های یک تا سه، به ازای هر نفر ۴۰۰ دهک‌های چهار تا ۹ به ازای هر نفر ۳۰۰ هزار تومان پرداخت و دهک ۱۰ را حذف کند.

به گزارش تجارت امروز؛ پایگاه رفاه ایرانیان در این سیاست، صرفاً مجری شناسایی دهک‌ها بوده است. به‌طور هم‌زمان پیشنهاد‌های کارشناسی و مبتنی برداده به‌منظور انتخاب دقیق گروه‌های هدف از سوی این پایگاه به هیئت دولت ارائه‌شده است که به‌طورکلی می‌توان آن را در تغییر مبنا از دهک بندی به صدک‌بندی خلاصه کرد.


حدود ۹۰ درصد جمعیت کشور مشمول یارانه نقدی هستند

آقای زری‌باف در بخش نخست سخنانش، آخرین آمار از وضعیت یارانه نقدی در کشور را اعلام و اظهار کرد: بر اساس آخرین وضعیت محاسبه مشمولین یارانه در مردادماه ۱۴۰۱ توسط پایگاه رفاه ایرانیان، از بین حدود ۸۶ میلیون نفر جمعیت کل کشور، حدود ۲۵ میلیون و ۵۰۰ هزار خانوار معادل ۷۷ میلیون و ۹۰۰ هزار نفر به‌عنوان مشمول به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی‌شده‌اند (معادل ۸۹٫۹ درصد جمعیت کشور).

مشمولین جدید یارانه چند نفر هستند؟

وی افزود: از این میزان حدود ۸۰۰ هزار خانوار مشمول یارانه ۴۰۰ هزارتومانی و حدود یک‌میلیون و ۷۰۰ هزار خانوار مشمول یارانه ۳۰۰ هزارتومانی هستند. از بین ۷ میلیون جامانده که شامل انصرافی‌های قدیم، محذوفین قدیم و افرادی است که به هر دلیلی در فروردین‌ماه سال ۱۴۰۱ یارانه ۴۵۵۰۰ تومانی دریافت نمی‌کردند، تعداد کل ثبت‌نامی‌های جدید (پس از اردیبهشت ۱۴۰۱) حدود دو میلیون و ۷۰۰ هزار نفر هستند که حدود یک‌میلیون و ۶۰۰ هزار نفر از این افراد در جمع مشمولین فعلی حاضر هستند. هم‌چنین از بین محذوفین جدید یارانه در اردیبهشت سال ۱۴۰۱ حدود ۴ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر اقدام به ثبت اعتراض کردند که در وسع سنجی تیرماه یک‌میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در جمع مشمولین تیرماه یارانه به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی شدند.

بیشتر بخوانید:

ادعای دردسرساز وزیر اقتصاد

ارزان شدن کالاها به جای پرداخت یارانه

حذف یارانه های نقدی و تولد دوباره کوپن

تکلیف جاماندگان و ثبت‌نامی‌های جدید یارانه

تعیین تکلیف واریز معوقات خانوار‌های مشمول شده جدید بر عهده سازمان هدفمندی است
او گفت: برخی افراد جامانده به دلایل مختلف هنوز امکان ثبت‌نام پیدا نکرده‌اند. ثبت‌نام افراد جامانده و انصرافی‌های قبل، توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها و از طریق درگاه my.gov.ir صورت می‌پذیرد. پس از ثبت‌نام، اطلاعات خانوار‌های ثبت‌نامی توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها برای پایگاه رفاه ایرانیان ارسال‌شده و در اولین دور بعدی واریز یارانه، مورد وسع سنجی فوری قرارگرفته و در صورت حضور در دهک‌های ۱ تا ۹، سرپرستان خانوار‌های مشمول برای واریز یارانه به سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها معرفی می‌شوند.
زری‌باف درباره خانوار‌هایی که اخیراً مشمول شده و معوقات خود را دریافت نکرده‌اند و همچنین درباره تکلیف رفع مسدودی یارانه‌ها  گفت: تمامی امور اجرایی مربوط به واریز یارانه‌ها، ازجمله پرداخت معوقات مشمولین، تعیین تکلیف مبالغ مسدودی در حساب سرپرست خانوار، رفع مشکل واریز مبالغ کمتر از تعداد اعضای خانوار و … توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها صورت می‌پذیرد.

علت حذف برخی مددجویان نهاد‌های حمایتی چه بود؟

وی در پاسخ به پرسشی با این مضمون که «برخی افراد تحت پوشش بنیاد شهید، کمیته امداد، سازمان بهزیستی و … به دلیل دهک بندی پایگاه رفاه ایرانیان از خدماتی که از این نهاد‌ها دریافت می‌کرده‌اند حذف‌شده‌اند و بعد از مراجعه به این نهادها، به وزارت رفاه و پایگاه رفاه ایرانیان ارجاع شده‌اند تا برای بهره‌مندی مجدد از خدمات، دهک خود را تغییر دهند. ماجرا چه بوده است؟» گفت: پایگاه رفاه ایرانیان در هیچ‌کدام از تصمیمات نهاد‌های مذکور مبنی بر حذف ارائه خدمات به برخی از افراد تحت پوشش این نهادها، نه در لایه کارشناسی و نه در لایه اجرایی طرف همکاری و مشورت نبوده است.
آقای زری‌باف افزود: وسع (دهک) افراد به‌عنوان اطلاعات تولیدی پایگاه رفاه ایرانیان صرفاً در صورت درخواست در اختیار همه دستگاه‌های اجرایی علاقه‌مند قرار خواهد گرفت و دستگاه‌ها تماماً با اختیار و مسئولیت خود می‌توانند از این اطلاعات استفاده کنند. به‌عبارت‌دیگر، ضمن دفاع از منطق وسع سنجی، تعیین محدوده اقشار دریافت‌کننده حمایت و اقشار حذف‌شده، با مشورت پایگاه رفاه نبوده و تصمیم مستقل دستگاه‌هایی اعم از بنیاد شهید و امور ایثارگران، سازمان بهزیستی و … بوده است.
وی بابیان اینکه متأسفانه در موارد معدودی مشاهده‌شده است که برخی دستگاه‌های اجرایی از دهک اعلامی به‌عنوان جایگزین تمامی فرایند‌های شناسایی و خدمت‌رسانی خود استفاده کرده‌اند و پاسخگویی به متقاضیان خود را به بهانه دهک بندی به پایگاه رفاه ایرانیان ارجاع داده‌اند تأکید کرد: بدیهی است دهک افراد به‌صورت دستی قابل‌تغییر نیست؛ فلذا ارجاع معدود برخی متقاضیان این نهاد‌ها که اکثراً از اقشار خاص و نیازمند حمایت جامعه هستند به یک‌نهاد دیگر که از اساس از تصمیمات نهاد متولی بی‌اطلاع است اقدام صحیحی به نظر نمی‌رسد.

آیا از همه این اطلاعات در آزمون وسع استفاده می‌شود؟

آقای زری‌باف درباره اینکه آیا از همه اطلاعات در آزمون وسع استفاده می‌شود؟ اظهار کرد: آزمون وسع تاریخچه تخصصی طولانی و پیچیده‌ای در پایگاه رفاه ایرانیان دارد و به عواملی، چون تحلیل تئوریک اقتصادی، کیفیت و اشراف داده‌های ورودی، شهود مستخرج از داده‌ها و موارد تخصصی متعدد دیگر وابسته است. برخی اطلاعات پایگاه رفاه هم، چون ساختار و بعد خانوار، ارزش خودروی خانوار، خرید کارت خانوار، وضعیت سرپرستی خانوار، وضعیت اشتغال اعضای خانوار، حقوق و دستمزد اعضای خانوار، سود بانکی، عضویت افراد معلول و یا دارای بیماری خاص در خانوار و … با اثرات مختلف متأثر از اهمیت، کیفیت و بازه زمانی اطلاعات، در آزمون وسع مورداستفاده قرارگرفته است.
زری‌باف ادامه داد: برخی موارد دیگر همچون تسهیلات دریافتی خانوار، سفر‌های خارجی خانوار، مجوزات صنفی و … خارج از آزمون وسع و به‌منظور ارزیابی نتایج وسع سنجی مورد بهره‌برداری قرار می‌گیرند.

آیا دهک دهمی‌ها مرفه هستند؟

آقای زری‌باف در توضیح نحوه و روند دهک بندی درآمدی خانوار و در پاسخ به اینکه آیا دهک ۱۰ به معنای افراد مرفه کشور است؟ گفت: توجه به مفهوم دهک بسیار مهم است. ازلحاظ آماری دھک به معنای یک‌دهم جمعیت کل کشور است و دهک درآمدی بیشتر از آن‌که یک مفهوم مطلق اقتصادی باشد، یک مفهوم نسبی و جمعیتی است؛ یعنی دهک ۱۰ لزوماً به معنای قشر مرفه کشور نیست، دهک ۱۰ معادل ۱۰ درصد جمعیتی کشور است که درمجموع و پس از ترکیب آیتم‌های وسع‌سنجی به نسبت مابقی جمعیت کشور بالاتر قرار می‌گیرند.
وی ادامه داد: توزیع وضعیت رفاهی در دهک ۱۰ یکنواخت نیست و تفاوت وضعیت رفاهی در داخل این دهک نیز وجود دارد. هم‌چنین پایین‌ترین سطح دهک ۱۰ مثلاً صدک (۹۱) تفاوت وضعیت رفاهی قابل‌توجهی با افراد حاضر در دهک ۹ (مثلاً صدک ۸۸) ندارد. نکته بسیار مهم این است که دهک ۱۰ ازلحاظ جمعیتی همواره ثابت است؛ یعنی اگر جمعیت ایران ۸۵ میلیون نفر باشد جمعیت دهک ۱۰ همواره ۸٫۵ میلیون نفر است (تقریباً معادل جمعیت شب شهر تهران)؛ بنابراین اگر بنا باشد در هر مرحله از وسع سنجی افرادی از دهک ۱۰ خارج شوند و به دهک‌های پایین‌تر بروند دقیقاً معادل تعداد همان افراد از دهک‌های پایین‌تر به دهک ۱۰ اضافه می‌شوند.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تصریح کرد: فلذا اگر بنا باشد به شکل دقیق به فلسفه دهک بندی عمل شود در هر بار بررسی اعتراضات اگر افراد جدیدی مشمول دریافت یارانه شوند به همان میزان باید مشمولین قبلی یارانه حذف شوند و این یعنی افراد جدیدی به‌قرار گرفتن در دهک ۱۰ اعتراض خواهند داشت.

چگونه افرادی که قبلاً یارانه ۴۰۰ هزارتومانی می‌گرفتند، اکنون یارانه ۳۰۰ هزارتومانی می‌گیرند؟

آقای زری‌باف در پاسخ به پرسش دیگری مبنی بر اینکه چگونه افرادی که قبلاً یارانه ۴۰۰ هزارتومانی می‌گرفتند، اکنون یارانه ۳۰۰ هزارتومانی می‌گیرند؟ گفت: همان‌طور که در سؤال قبل شرح داده شد مفهوم دهک بندی به جمعیت ثابت هر دهک دلالت دارد؛ بنابراین اگر در هر مرحله از وسع سنجی افرادی از دهک‌های بالاتر از سه به زیر آن بیایند ناگزیر افرادی از دهک‌های یک تا سه به دهک‌های بالاتر رفته‌اند.
سرپرست پایگاه اطلاعات رفاهی ایرانیان وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی تأکید کرد: باوجودآنکه پایگاه رفاه ایرانیان مکلف است در بازه‌های زمانی شش‌ماهه نسبت به تجمیع اطلاعات و وسع سنجی مجدد مبادرت ورزد، اما اراده پایگاه بر همکاری و مشاورت با تمامی دستگاه‌های مولدِ داده به‌منظور ارسال برخط و هم‌زمان داده‌ها استوار است. علاوه براین، اصول علمی وسع سنجی به‌منظور اجتناب از تغییر رفتار‌های استراتژیک از تفصیل ترکیب داده‌ها نهی نموده و سازوکار وسع سنجی را محرمانه تلقی می‌کند.

آیا این حجم از اعتراض به معنای عدم دقت پایگاه رفاه ایرانیان نیست؟

چگونه می‌شود یک کارگر، دهک دهمی باشد؟

آقای زری‌باف درباره اینکه آیا این حجم از اعتراض به معنای عدم دقت پایگاه رفاه ایرانیان نیست؟ چگونه می‌شود یک کارگر، دهک دهمی باشد؟ گفت: ابتدا باید تبیین کرد که لزوماً نمی‌توان از اعتراض، عدم دقت وسع سنجی را نتیجه گرفت. اعتراض، عنصر جدایی‌ناپذیر حذف شمولیت بخشی از شهروندان از یک خدمت حمایتی است. همان‌طور که پیش‌تر تبیین شد حتی با بررسی و ترتیب اثر اعتراضات همواره افراد ثابتی از یک حمایت بازخواهند ماند، فلذا اعتراض هرگز تمام نمی‌شود و صرفاً از افرادی به افراد دیگر منتقل می‌شود.
وی ادامه داد: بنابراین با هر سازوکار وسع سنجی، اعتراض به حذف به قوت خود باقی است. علی‌الخصوص زمانی که آن حمایت در وضعیت معیشتی خانوار اثرگذار باشد. علی‌ای‌حال اعتراضات به حقی نیز وجود دارد که اکثراً ناظر بر عدم صحت برخی اطلاعات ورودی است. به‌عنوان‌مثال افرادی معتقدند که اطلاعات ساختار خانوارشان، اطلاعات خودرو، حقوق و … صحیح نیست. همان‌طور که پیش‌تر بیان شد مولد و متولی اطلاعات ورودی وسع سنجی دستگاه‌های اجرایی مربوطه هستند؛ اما در سامانه جدید حمایت (اعتراض) وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی برخی از این اطلاعات ورودی در معرض دید سرپرستان خانوار قرارگرفته است.

نحوه اصلاح اطلاعات ثبتی اولیه خانوار

وی درباره نحوه اصلاح اطلاعات ثبتی اولیه خانوار اظهار کرد: همان‌طور که پیش‌تر بیان شد متولی اطلاعات ورودی، دستگاه‌های اجرایی مولد آن هستند، به‌عنوان‌مثال اگر کسی خودرویی را قولنامه‌ای فروخته یا فک پلاک نکرده است باید با مراجعه به مراکز  فک پلاک مسئله را حل کند. اطلاعات ساختار خانوار که یکی از پایه‌ای‌ترین اطلاعات وسع سنجی است در صورت نیاز به اصلاح (مواردی از قبیل ازدواج فرزندان، اشتغال فرزندان مجرد، فوت و موالید و حضانت و طلاق و امثالهم) طبق بخشنامه ستاد تنظیم بازار فعلاً توسط سازمان هدفمندسازی یارانه‌ها اصلاح می‌شود که از طریق پلیس به‌علاوه ۱۰ یا سامانه‌های اعلامی این سازمان صورت می‌پذیرد.
آقای زری‌باف اضافه کرد: درهرصورت وزارت رفاه در سامانه جدید حمایت (اعتراض یارانه) hemayat.mcls.gov.ir امکانی را فراهم می‌کند تا سرپرستان خانوار بتوانند با مراجعه به آن برخی آیتم‌های دخیل در وسع سنجی خود را مشاهده کنند و در صورت اعتراض راهنمایی لازم برای اصلاح آن اطلاعات را دریافت کنند. در مورد افرادی که اصطلاحاً کارپرداز هستند و تصور می‌کنند گردش حساب بالای ایشان موجب حذف یارانه‌شان شده است این امکان فراهم‌شده است که در صورت تفکیک حساب شخصی و تجاری، در وسع سنجی‌های آتی سابقه اطلاعات گردش حساب آن‌ها در نظر گرفته نشود. مضاف بر اینکه برخلاف تصور عموم گردش حساب (مجموع واریز و برداشت بانکی) از آیتم‌های کم اثر در سازوکار وسع سنجی است.
به گفته وی پس از ثبت اعتراض و اقدام برای اصلاح اطلاعات ثبتی خانوار و همچنین ارجاع اطلاعات اصلاح‌شده از دستگاه‌های متولی به پایگاه رفاه ایرانیان، از اطلاعات جدید در وسع سنجی‌های آتی که در بازه‌های زمانی سه یا شش‌ماهه صورت می‌پذیرد بهره برده خواهد شد.

آیا بهتر نیست به‌جای این فرایند پیچیده وسع سنجی، چند معیار ساده مشخص کرد؟

وی در پاسخ به اینکه آیا بهتر نیست به‌جای این فرایند پیچیده وسع سنجی، چند معیار ساده مشخص برای شمول و یا حذف یارانه مشخص کرد؟ به‌عنوان‌مثال خودروی بالاتر از مبلغی خاص یا خرید کارت بالاتر از رقمی مشخص؟ گفت: اگر بخواهیم دقت وسع سنجی» را فدای کاهش اعتراض کنیم حتماً این پیشنهاد صحیح است. تعیین معیار‌های اندک و ساده، بر اساس اکثر پژوهش‌های نوین جهانی اگرچه شفاف هستند و اعتراضی در پی ندارند، اما دقت بسیار پایینی دارند. در این صورت ظاهراً ما برای حل اعتراض یک فرد که شاید به دلیل مجموعه‌ای از عواملی که پیش‌تر ذکر شد به‌حق نیز اعتراض داشته باشد، با کاهش عمومی دقت وسع سنجی، موجب پایمال شدن حق میلیون‌ها فرد دیگر خواهیم شد و البته اعتراضی هم وجود نخواهد داشت و تصور می‌شود که همه‌چیز بر وفق مراد است.
آقای زری‌باف با اشاره به انجام پژوهشی در یکی از کشور‌های درحال‌توسعه برای اعطای یک خدمت حمایتی در حوزه زنان سرپرست خانوار گفت: هدف از این برنامه حمایت از سه دهک پایینی جامعه بوده است. در تعیین جامعه هدف از روش‌های مختلفی استفاده‌شده است. به‌عنوان‌مثال در یک حالت ساده زنان مطلقه جوان، کم برخوردار تلقی شده و از آن‌ها حمایت‌شده است. در حالت دوم با استفاده از یک روش آزمون وسع، افراد کم برخوردار شناسایی‌شده و به آن‌ها کمک شده است. مدل اول بر مبنای گزاره شفاف پرداخت به زنان مطلقه جوان  با مدل دوم که بر مبنای سازوکار ترکیبی وسع سنجی که پیچیده و غیرقابل توضیح و احتمالاً اعتراض برانگیز است قیاس شده است.

پاسخ به ابهامات دهک بندی/اعلام مشمولان جدید یارانه

وی افزود: در پژوهش‌های پساطرح میزان هدفمندی و اثرگذاری حمایت محاسبه گردیده است. در حالت دوم از بین جمعیت هدف، درصدی بالایی از افراد حاضر در دهک اول مشمول حمایت‌شده‌اند و با طی یک‌روند نزولی هیچ فرد حاضر در دهک ۱۰ مشمول حمایت نشده است. در مقابل در روش شفاف اول تقریباً درصد بهره‌مندی همه دهک‌ها از خدمت حمایتی برابر بوده است که طبیعتاً شکست اهداف حمایتی سیاست را متبلور می‌سازد. بدیهی است زیرساخت‌های فرهنگی اجتماعی در پذیرش تصمیمات پیچیده‌ای که عادلانه‌تر هستند نقش پررنگی ایفا می‌کنند، اما این حقایق نشان می‌دهد استفاده از معیار‌های ساده همه‌فهم قابل‌پذیرش، اگرچه منجر به اعتراضات کمتری می‌شوند، اما ممکن است بسیار ناعادلانه باشند.
آقای زری‌باف با اشاره به اینکه فلذا اگر بنا باشد سیاست‌گذار مبنای سیاست‌های خود را عدم اعتراض قرار دهد حتماً توصیه می‌شود تا بدون در نظر گرفتن فرایند پیچیده، پویا و عادلانه وسع سنجی به اعلام معیار‌های ساده تصمیم‌گیری اکتفا کند گفت: البته این امر نافی تلاش ویژه دستگاه‌های اجرایی مولد داده برای اصلاح خطا‌های ثبتی اطلاعاتی نیست.

انتهای مطلب

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: