کد خبر: ۵۲۴۶۹
تاریخ انتشار: ۲۲ شهريور ۱۴۰۱ - ۰۹:۳۳
رفتار‌های این روز‌های رهبران کشور‌های اروپایی نشان از ناراحتی و فشار بیشتر به ایران برای حصول توافق برجام دارد. تحلیلی که نشانی از نرمش در نزدیکی زمستان اروپایی ندارد!  

رفتار‌های این روز‌های رهبران کشور‌های اروپایی نشان از ناراحتی و فشار بیشتر به ایران برای حصول توافق برجام دارد. تحلیلی که نشانی از نرمش در نزدیکی زمستان اروپایی ندارد!  
به گزارش تجارت امروز؛ تحلیل‌گران نزدیک به دولت و اصولگرایان تندرو معتقدند که اروپایی‌ها به دلیل مشکل تأمین گاز و سردی بیش‌ازحد هوا مجبورند به ایران امتیازاتی در خصوص مسئله هسته‌ای بدهند؛ اما برخلاف ادعای زمستان سرد برای اروپا تا اینجا کار به نظر می‌رسد هرروز که به پاییز و زمستان سخت در قاره سبز نزدیک می‌شویم به‌جای تعدیل قاره سبز در مواضع برجامی شاهد تندتر شدن دیدگاه آنان در خصوص رفتار تهران در مذاکرات هستیم. این نکته نشان می‌دهد اروپا اگرچه در شرایط مساعد برای تأمین انرژی قرار ندارد، اما در اولویت‌بندی خود قرار نیست نیاز به انرژی را فدای حصول توافقی کند که مبتنی با خواسته‌های ایران است.


بحران انرژی اروپا و امریکا را مجبور به توافق می‌کند؟

دیپلماسی ایرانی: «خواسته‌های ایران برحق است، اما آمریکایی‌ها تعلل می‌کنند. ایران آماده امضای توافق است و بدانید که اروپایی‌ها با توجه به نیازشان به گاز، به توافق هسته‌ای بیشتر نیاز دارند. ایران نفت و گاز خود را می‌فروشد و توان دستیابی به منابع مالی را دارد. هرچقدر توافق به تأخیر بیفتد مشکلات اروپا که با نزدیک شدن فصل زمستان به گاز نیاز دارد، زیادتر خواهد شد. بایدن ضعیف است و قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای از مشکلات داخلی و اقتصادی رنج می‌برد.» این‌ها گفته‌های محمد مرندی، مشاور تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای دولت رئیسی در مصاحبه با شبکه المیادین در واکنش به بیانیه شنبه هفته جاری تروئکای اروپا بود که نشان می‌دهد کماکان برخی از بدنه دولت سیزدهم و جریان فکری همسو با آن دلخوش به پاییز و زمستان سرد پیش رو برای اروپا هستند.  
پیش‌تر مرندی در ۲۸ مرداد و در پی گفت‌وگوی تلفنی بوریس جانسون، نخست‌وزیر سابق انگلیس، امانوئل ماکرون، رئیس‌جمهور فرانسه، اولاف شولتز، صدراعظم آلمان با جو بایدن، رئیس‌جمهور آمریکا پیرامون برجام نوشت: «زمستان دارد می‌آید».  
به موازاتش مشاور رسانه‌ای تیم مذاکره‌کننده هسته‌ای در توییت دیگری در ۱۳ شهریور بیان داشته بود: «ایران صبور خواهد بود. ایالات‌متحده در زمان اوباما به‌طور سیستماتیک توافق را نقض کرد و در زمان ترامپ/بایدن حداکثر فشار را علیه شهروندان بی‌گناه اعمال کرد. ازاین‌رو، ایران ابهامات یا خلأ‌های متن را نمی‌پذیرد. زمستان نزدیک است و اتحادیه اروپا با بحران انرژی فلج‌کننده مواجه است.» مرندی در ۲۴ اردیبهشت طی گفت‌وگویی با اسپوتنیک اظهار عقیده کرد که «امریکا و اروپا به خاطر بحران انرژی، نیاز مبرمی به توافق با ایران دارند.»
این گفته‌ها و نوشته‌های مرندی علاوه بر ادعای برخی رسانه‌ها طیف رادیکال در داخل پیرامون تأثیر پاییز و زمستان سخت اروپا بر انعطاف غربی‌ها برای پذیرش توافق مبتنی بر شروط ایران است. کما اینکه کیهان در ۵ شهریور نوشت: «دو ماه! فقط دو ماه دیگر اگر اوضاع به همین شکل ادامه یابد، اوضاع زمین تا آسمان تغییر خواهد کرد.» روزنامه ایران که ارگان دولت است، در ۱۴ شهریور سرمقاله‌ای با عنوان «زمستان غرب را سر عقل خواهد آورد»، منتشر کرد.
 برخلاف این ادعا‌ها تا اینجای کار به نظر می‌رسد هرروز که به پاییز و زمستان سخت در اروپا نزدیک می‌شویم به‌جای تعدیل قاره سبز در مواضع برجامی شاهد تندتر شدن دیدگاه آنان در خصوص رفتار تهران در مذاکرات هستیم. این نکته نشان می‌دهد اروپا اگرچه در شرایط مساعد برای تأمین انرژی قرار ندارد، اما در اولویت‌بندی خود قرار نیست نیاز به انرژی را فدای حصول توافقی کند که مبتنی با خواسته‌های ایران است.


امروز هم برجام امضا شود ایران نفت و گاز ایران به زمستان اروپا نمی‌رسد!

در مقابل آنچه تیم رئیسی و جریان همسو با او در خصوص پاییز و زمستان سرد و تأثیرش بر احیای برجام تصور کرده‌اند به نظر می‌رسد واقعیت‌های میدانی نافی این دیدگاه است، کما اینکه نیویورک‌تایمز در مطلبی به قلم استیو ارلانگر و استنلی رید نوشت: «درحالی‌که روسیه به اروپا برای تأمین گاز طبیعی فشار می‌آورد و اروپا آماده تحریم نفت روسیه است، برخی به دنبال کمک از ایران هستند. این البته در صورتی است که تهران و واشنگتن با احیای توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ موافقت کنند و تحریم‌های اقتصادی سخت‌گیرانه علیه ایران را لغو کنند که توانایی این کشور برای صادرات انرژی را محدود کرده است. اما حتی اگر فردا توافقی حاصل شود، اجرای آن پیچیده و مرحله‌ای خواهد بود و احتمالاً چند ماه طول می‌کشد تا تحریم‌ها علیه ایران لغو شود.» 
به گفته کارشناسان، ممکن است تأثیر اولیه بر بازار نفت در حد مُسَکن باشد، اما به گفته تحلیلگران حوزه انرژی، عرضه نفت از سوی ایران برای کاهش قیمت جهانی در زمستان امسال، دیر خواهد بود. در ادامه این مطلب آمده است: «برای اروپا، مشکل واقعی نفت نیست. روسیه از فروش گاز طبیعی به کشور‌های اروپایی خودداری کرده و آن‌ها در تلاش برای تأمین آن از جا‌های دیگر هستند. درحالی‌که ایران گاز طبیعی زیادی دارد، بیشتر آن را در داخل کشور و برای خودرو‌ها مصرف کرده و در ضمن فاقد خطوط لوله به اروپا یا امکاناتی برای مایع سازی گاز طبیعی است.»
سیمون تاگلیاپیترا، کارشناس انرژی در بروگل، موسسه تحقیقاتی اقتصادی هم در این رابطه تأکید دارد: «ایران در کوتاه‌مدت مقداری صادرات نفت اضافی خواهد داشت، اما نه گاز، چیزی که اروپا واقعاً به آن نیاز دارد. من روی ایران حساب نمی‌کنم که به این زودی بازار جهانی انرژی را دوباره متعادل کند». جیکوب فانک کرکگارد، اقتصاددان آلمانی هم می‌گوید: «آنچه اروپا به آن نیاز دارد گاز است و هیچ راهی برای رساندن آن از ایران و نه در بازه زمانی تا زمستان امسال، وجود ندارد».
کوروش احمدی، دیپلمات پیشین کشور هم در این رابطه معتقد است: «از ابتدا هیچ تردیدی وجود نداشته که در قضیه برجام طرف اصلی ما امریکاست و اگر امکان توافقی وجود داشته باشد، این توافق نهایتاً باید بین ایران و امریکا حاصل شود. اگر گفته می‌شد که در زمستان پیش‌رو امریکا فلج خواهد شد و به خاطر نیاز به نفت و گاز ایران، چاره‌ای جز دادن امتیاز به ما برای احیای برجام نخواهد داشت، راهبرد منتظر زمستان ماندن می‌توانست از جهتی قابل‌درک باشد. اما حداقل در این بحران انرژی، امریکا تولید نفت و گازش، به شمول نفت شیل، را به حداکثر رسانده و صادر‌کننده خالص نفت (۱۶۰ هزار بشکه در روز) است. مطابق آمار اداره اطلاعات انرژی امریکا، این کشور به خاطر افزایش تقاضا در نیمه اول ۲۰۲۲ مقام نخست را در صدور گاز مایع در جهان یافته و صدور این محصول را با افزایش بیش از ۱۲ درصدی به حدود ۱۱ میلیارد فوت مکعب در روز رسانده که ۷۱ درصد آن نیز راهی اروپا می‌شود. درنتیجه نه‌تن‌ها امریکا درنتیجه بحران انرژی ناشی از جنگ اوکراین لطمه ندیده، بلکه سود نیز برده است.»
این دیپلمات اسبق در ادامه تأکید دارد: «اروپا بیش از هر منطقه دیگری در معرض تهدید امنیتی ناشی از جنگ اوکراین است. برخی کشور‌های اروپایی به‌ویژه فرانسه حتی تمایل نشان داده‌اند که با دریافت مجوز‌های ویژه از امریکا قبل از نهایی شدن اجرای برجام از ایران نفت وارد کنند. اما مشکل این است که در دوره کنونی، اروپا مواضع و مداخله خاصی در مذاکرات برجام ندارد و ایران و امریکا باید مشکل را عمدتاً بین خود حل کنند. یعنی حتی اگر به تعبیر آقای مرندی در زمستان پیش‌رو اروپا به‌طور کامل فلج شود، نه‌تن‌ها نقشی در مذاکرات ندارد که بتواند امتیازی به ما بدهد، بلکه برخلاف تصور ایشان، جنگ اوکراین وابستگی امنیتی و انرژی اروپا به امریکا را بسیار بیشتر کرده است.»
احمدی خاطرنشان می‌کند: «مشکل دیگر میزان تأثیرگذاری احیای برجام و رفع تحریم نفتی ایران بر بازار نفت جهانی است. اولاً مطابق پیش‌نویس توافق، بازگشت صدور نفت ایران به وضع عادی قرار است حدود ۶ ماه (۱۶۵ روز) طول بکشد. البته جو سیاسی حاصل از توافق و صدور نفت ذخیره‌شده ایران در دریا و خشکی می‌تواند تأثیری بر بهای نفت داشته باشد، اما تأثیر اصلی به‌زودی حاصل نخواهد شد. ثانیاً ایران امکان صدور گاز به اروپا را ندارد و اضافه نفت صادراتی ایران بعد از احیای برجام نیز از ۱ تا ۱ و نیم درصد مصرف جهانی تجاوز نخواهد کرد. ثالثاً مشکل دیگر، نقش مخرب عربستان و اوپک پلاس است. اعلام دو هفته قبل وزیر نفت عربستان مبنی بر اینکه اوپک پلاس معادل مقدار نفت صادراتی ایران بعد از احیای برجام را از تولید خود خواهد کاست، احتمالاً موجب شده است که انگیزه نفتی غرب از احیای برجام کاهش‌یافته باشد.»
دیپلمات اسبق ایران در سازمان ملل اعتقاد دارد که مسئله مهم‌تر این است که غرب اکنون خود را درگیر منازعه‌ای راهبردی با روسیه با عواقب درازمدت برای نظم جهانی و صف‌بندی نیرو‌ها در سطح بین‌المللی، ازجمله رابطه غرب با چین می‌بیند؛ لذا می‌توان احتمال داد که اروپا نیز مانند دیگر اجزای غرب، امنیت ملی و دفع تهدید روسیه را بافاصله زیادی در رأس اولویت‌های خود قرار داده و نهایتاً آماده تحمل فشار از ناحیه کمبود انرژی باشد. به‌رغم دورنمای فشار ناشی از بحران انرژی، اتحادیه اروپا برنامه‌ای مرحله‌بندی شده برای تشدید تحریم نفت روسیه دارد. مطابق این برنامه قرار است در ژانویه، یعنی در اوج سرما، شرکت‌ها از تأمین مالی و بیمه نفت‌کش‌های حامل نفت روسی منع شوند و برای مقابله با آثار افزایشی آن بر بهای  نفت سقف برای  نفت روسیه تعیین  شود.


منافع " روسیه پشت پرده زمستان سرد " است

آن‌گونه که انصاف نیوز گفته یک فعال رسانه‌ای با اشاره به برخی خبر‌ها مبنی بر در پیش گرفتن سیاست انتظار برای رسیدن به «زمستان سخت اروپا» از سوی تیم مذاکره‌کننده در مذاکرات احیای برجام، سعید جلیلی و تیم همراه او را طراح چنین سیاست‌هایی دانست.
هادی موسوی، تحلیلگر و فعال رسانه‌ای در گفتگو با این رسانه می‌گوید: «آقای جلیلی و حلقه‌ی نزدیک به او همین طرح‌های عجیب‌وغریبی مثل همین حرف‌ها درباره‌ی زمستان سخت اروپا را تهیه می‌کنند بدون اینکه کوچک‌ترین اطلاعاتی از بحث‌های فنی مربوط به آن داشته باشند. این ایده‌ها را در سطوح بالای حاکمیت مطرح می‌کنند و با توجه به اینکه به آن‌ها اعتماد وجود دارد بر اساس همین طرح‌ها تصمیم‌گیری می‌شود.»
موسوی در ادامه پیرامون مسائل مطرح‌شده درباره‌ی «زمستان سخت اروپا» و تأثیر آن بر مذاکرات احیای برجام تصریح می‌کند: «قاعدتاً قیمت برق و انرژی در اروپا بالا خواهد رفت، ولی این‌طور هم نیست که دست روی دست بگذارند تا روسیه گاز را قطع کند. ممکن است امسال در اروپا کمبود‌هایی اتفاق بیفتد، ولی این موضوع اتفاقاً فشار مضاعفی را به دولت‌های اروپایی می‌آورد که وابستگی انرژی‌شان را از سمت روسیه کم کنند یا به سمت سایر منابع مثل انرژی‌های تجدید پذیر و حتی هسته‌ای بروند. همین‌الان خبر‌هایی هست که چند کشور اروپایی نیروگاه‌های هسته‌ای که فعالیت آن متوقف‌شده بود را دوباره می‌خواهند راه‌اندازی کنند. اروپا دست‌وپابسته نیست؛ حتی اگر امسال هم مشکلی برایشان ایجاد شود برای سال‌های آینده کار‌هایی خواهند کرد که مشکل کمتر شود تا در دو الی سه سال وابستگی را به‌طور کامل ازنظر واردات گاز قطع کنند. از آن‌طرف صادرات LNG از آمریکا به اروپا رکورد زده است و قطر هم اعلام کرده که تولید LNG را دو برابر خواهد کرد. یعنی منابع مختلفی دارند کمک می‌دهند که وابستگی اروپا به گاز روسیه کمتر شود.»
این تحلیلگر درباره‌ی نقش ایران در این معادله می‌گوید: «ما یک بحث نفت داریم و یک بحث گاز که این‌ها را باید از هم تفکیک کنیم. راجع به نفت به‌صورت سنتی دو مشتری دائمی در اروپا داشتیم؛ ایتالیا و یونان، البته از کشور‌های دیگری هم از ایران نفت خریدند، ولی آن کشور‌هایی که تقریباً به‌صورت ثابت در شرایط غیر تحریم همیشه از ما نفت می‌خریدند این دو کشور بودند. بقیه کشور‌های اروپایی نفت را از منابع دیگر تأمین می‌کردند. برای نمونه نفت روسیه به‌وسیله‌ی یک خط لوله که در زمان شوروی سابق کشیده شد به اسم خط لوله دوستی برای بعضی کشور‌های اروپای شرقی خوراک پالایشگاهی را تأمین می‌کرد که الآن هم این خط لوله نفت تأمین می‌کند. پس پنج شش کشور شرق اروپا اصلاً نفت موردنیازشان قابل جایگزین با نفت ایران نیست. به این دلیل که پالایشگاه این‌طور نیست که هرروز بشود از یک نوع نفت استفاده کرد و به این شکل است که نفت با مشخصات معلوم برای پالایشگاه طراحی می‌شود تا بر آن اساس یک محصول مشخص بدهد. اگر مشخصات نفت عوض شود ازنظر اقتصادی به پالایشگاه آسیب می‌زند و محصولاتش را هم به هم می‌زند.»

موسوی در ادامه پیرامون سیاست انتظار برای رسیدن به «زمستان سخت اروپا» بیان می‌دارد: «فرض کنیم آن چیزی که آقایان تصور می‌کنند که ما الآن صبر می‌کنیم تا زمستان سرد می‌آید و امتیاز می‌گیریم و همه‌ی پیش‌بینی‌هایشان درست باشد که اروپا به ما احتیاج دارد و زمستان سخت می‌آید و اروپا فلج می‌شود؛ اما اصلاً الآن مشکل ما با اروپا نیست، اصلاً اروپا نیازی به امتیاز دادن به ما ندارد. اگر با فرض آقایان اروپایی‌ها به خاطر خودشان می‌روند به آمریکا التماس می‌کنند که تحریم ایران را بردار تا ما از سرما یخ نزنیم، اگر بخواهند این کار را کنند التماس می‌کنند تحریم روسیه را بردارد که الآن زیرساخت انتقال انرژی از آن‌هم وجود دارد، چرا بگویند تحریم ایران را بردارد؟! اگر اروپایی‌ها بخواهند چنین کاری کنند از آمریکا می‌خواهند که تحریم روسیه را بردارد، چرا بخواهند تحریم ایران را بردارد؟! این‌ها یک سری توهمات است. دوستان اصلاً با این موضوعات آشنایی ندارند و فکر می‌کنند انتقال نفت و گاز بدون وجود زیرساخت‌ها و الزامات آن به‌سادگی امکان‌پذیر است.»
تحلیلگر حوزه بین‌الملل در پاسخ به این سؤال که آیا این سیاست فقط در رسانه‌های اصولگرا مطرح می‌شود و یا در بین مسئولان نیز پذیرفته‌شده است، تشریح می‌کند: «این نگاه در سطح تصمیم گیران وجود دارد. ما در دولت آقای روحانی هم همین مشکل را داشتیم که یک سری افراد که عمدتاً هم حلقه‌ی آقای جلیلی هستند همین تصورات و طرح‌های عجیب‌وغریبی مثل همین حرف‌ها تهیه می‌کردند و بدون اینکه کوچک‌ترین اطلاعاتی از بحث‌های فنی مرتبط با آن داشته باشند این ایده‌ها را در سطوح بالای حاکمیت مطرح می‌کنند و با توجه به اعتمادی که به آن‌ها وجود دارد بر اساس آن تصمیم‌گیری می‌شود.»
انتهای مطلب

نظر شما
نام:
ایمیل:
* نظر: