اپلت (Applet) چیست و چه کاربردی دارد و چه تفاوتی با برنامک دارد؟ شاید این دو اصطلاح در نگاه اول مشابه به نظر برسند، اما هرکدام مفهوم و کاربرد متفاوتی در دنیای نرمافزار دارند. اپلت در گذشته بیشتر برای اجرای برنامههای کوچک و تعاملی در صفحات وب، بهویژه با استفاده از زبان جاوا، کاربرد داشت؛ در حالی که برنامک یا اپلیکیشن معمولاً به نرمافزاری گفته میشود که برای انجام وظایف مشخص روی تلفن همراه یا سایر دستگاهها نصب و اجرا میشود. در این مطلب از تجارت امروز، با مفهوم Applet، نحوه کار، کاربردها، مزایا و محدودیتهای آن آشنا میشویم و تفاوت اپلت و برنامک را به زبان ساده بررسی میکنیم.
اپلت چیست؟
اپلت (Applet) نوعی برنامه کوچک است که در ابتدا با زبان برنامهنویسی جاوا توسعه داده شد و برای اجرا در محیطهای وب طراحی شده بود. هدف از ایجاد اپلتها این بود که بتوان قابلیتهای تعاملی و پردازشی بیشتری را در صفحات وب در اختیار کاربران قرار داد؛ قابلیتهایی که در آن زمان با فناوریهای معمول صفحات وب بهسادگی امکانپذیر نبودند.
اپلتهای جاوا میتوانستند درون صفحات وب قرار بگیرند و پس از بارگذاری صفحه، در محیط اجرای جاوا اجرا شوند. به کمک این برنامههای کوچک امکان انجام فعالیتهایی مانند محاسبات، نمایش محتوای گرافیکی، اجرای بازیهای ساده، نمایش نمودار و تعامل با کاربر وجود داشت.
البته با توسعه فناوریهای وب و ظهور HTML5، JavaScript و سایر فناوریهای مدرن، استفاده از Java Appletها در وب امروزی تقریباً منسوخ شده است. مرورگرهای مدرن نیز دیگر از اجرای مستقیم اپلتهای جاوا پشتیبانی نمیکنند. با این حال، آشنایی با مفهوم اپلت برای درک برخی سامانهها و نرمافزارهای قدیمی و همچنین فناوریهای مبتنی بر جاوا همچنان مفید است.
اپلت چگونه کار میکرد؟
اپلتهای جاوا برای اجرا به Java Virtual Machine یا JVM وابسته بودند. در مدل قدیمی، مرورگر با استفاده از افزونههای جاوا امکان بارگذاری و اجرای اپلت را فراهم میکرد.
پس از قرار گرفتن اپلت در یک صفحه وب، کد برنامه از سرور دریافت و در محیط اجرای جاوا اجرا میشد. به این ترتیب کاربر میتوانست بدون اجرای یک نرمافزار دسکتاپ مستقل، از قابلیتهای تعاملی آن در محیط مرورگر استفاده کند.
در گذشته، اجرای اپلتها معمولاً از طریق Java Plug-in انجام میشد. فناوری Java Web Start نیز برای اجرای برخی برنامههای مبتنی بر جاوا خارج از محیط مستقیم مرورگر مورد استفاده قرار میگرفت. با این حال، این فناوریها امروزه کاربرد سابق را ندارند و پشتیبانی مرورگرها از Java Applet متوقف شده است.
کاربرد اپلت چیست؟
در سالهایی که اپلتها در وب رواج داشتند، از آنها برای ایجاد قابلیتهای تعاملی مختلف استفاده میشد. برخی از مهمترین کاربردهای Applet عبارت بودند از:
- اجرای بازیهای تحت وب
- نمایش محتوای گرافیکی و انیمیشن
- ایجاد نمودار و نمایش دادهها
- انجام محاسبات و پردازشهای مختلف
- ایجاد فرمها و محیطهای تعاملی
- نمایش مدلها و اشیای سهبعدی
- ارائه برخی قابلیتهای امنیتی و احراز هویت در سامانههای قدیمی
یکی از دلایل محبوبیت اپلتها این بود که برنامهنویسان میتوانستند با استفاده از قابلیتهای زبان جاوا، امکاناتی فراتر از صفحات وب ساده ایجاد کنند.
مزایای اپلت چیست؟
اپلتهای جاوا در زمان خود مزایایی داشتند که باعث شد برای مدتی در بسیاری از وبسایتها و سامانههای تحت وب مورد استفاده قرار بگیرند.
۱. قابلیت ایجاد برنامههای تعاملی
اپلتها امکان ساخت برنامههایی با قابلیت تعامل مستقیم با کاربر را فراهم میکردند. به همین دلیل برای بازیها، ابزارهای آموزشی، نمودارها و برنامههای گرافیکی کاربرد داشتند.
۲. استفاده از قابلیتهای زبان جاوا
یکی از نقاط قوت اپلتها امکان استفاده از امکانات زبان جاوا و کتابخانههایی مانند AWT و Swing بود. این ویژگی به برنامهنویسان اجازه میداد رابطهای گرافیکی و قابلیتهایی شبیه نرمافزارهای دسکتاپ ایجاد کنند.
۳. اجرای کد در محیط کنترلشده
اپلتها در محیط اجرای جاوا و با محدودیتهای امنیتی مشخص اجرا میشدند. این مدل اجرا در زمان خود با هدف جلوگیری از دسترسی مستقیم برنامه به بخشهای حساس سیستم کاربر طراحی شده بود.
۴. قابلیت استفاده در سامانههای تحت وب
اپلتها این امکان را فراهم میکردند که برخی قابلیتهای نرمافزارهای مبتنی بر جاوا در محیط وب نیز در دسترس کاربران قرار گیرد. همین موضوع باعث استفاده از آنها در برخی سامانههای سازمانی و خدمات آنلاین شد.
معایب و محدودیتهای Applet
با وجود قابلیتهایی که اپلتها ارائه میکردند، این فناوری محدودیتهایی نیز داشت. مهمترین مشکل آنها وابستگی به محیط اجرای جاوا و افزونههای مرورگر بود.
کاربر برای اجرای بسیاری از اپلتهای قدیمی باید نسخه مناسب Java را روی سیستم خود نصب میکرد و مرورگر نیز باید از افزونه مربوط به آن پشتیبانی میکرد. علاوه بر این، مسائل مربوط به امنیت، سازگاری و عملکرد باعث شد بهتدریج فناوریهای جدید وب جایگزین اپلتها شوند.
امروزه مرورگرهای مطرح وب مانند Chrome، Firefox، Edge و Safari از Java Applet پشتیبانی نمیکنند. در نتیجه، استفاده از اپلت برای توسعه وبسایتهای جدید دیگر یک راهکار معمول یا توصیهشده محسوب نمیشود.
آیا اپلت هنوز استفاده میشود؟
Java Applet در وب مدرن تقریباً منسوخ شده است. فناوریهای جدیدی مانند HTML5، CSS و JavaScript توانستهاند بسیاری از قابلیتهایی را که در گذشته به اپلت نیاز داشتند، بدون نصب افزونه و با سازگاری بسیار بیشتر ارائه کنند.
به همین دلیل اگرچه ممکن است در برخی سامانههای قدیمی یا نرمافزارهای سازمانی با اصطلاح Applet مواجه شوید، توسعهدهندگان امروزی معمولاً برای ایجاد قابلیتهای تعاملی وب از فناوریهای مدرن استفاده میکنند.
تفاوت اپلت با برنامههای وب امروزی چیست؟
مهمترین تفاوت Applet با برنامههای وب مدرن در شیوه اجرا و فناوری مورد نیاز آنهاست. اپلتهای جاوا برای اجرا به محیط Java و در گذشته به افزونه مرورگر وابسته بودند، اما فناوریهای مدرن وب مانند JavaScript مستقیماً توسط مرورگرهای امروزی پشتیبانی میشوند.
به همین دلیل برنامههای وب مدرن معمولاً بدون نیاز به نصب Java یا افزونههای اختصاصی اجرا میشوند و سازگاری بیشتری با دستگاهها و مرورگرهای مختلف دارند.
اپلتهای بیومتریک چیستند؟
در برخی سامانههای سازمانی و امنیتی، اصطلاح اپلت برای نرمافزارهای کوچک و ماژولهایی به کار میرود که قابلیتهایی مانند احراز هویت یا پردازش اطلاعات بیومتریک را در اختیار سامانه قرار میدهند.
برای مثال، برخی راهکارهای قدیمی یا اختصاصی میتوانند از ماژولهایی برای تطبیق چهره، تطبیق اثر انگشت یا احراز هویت با کارت هوشمند استفاده کنند. این کاربردها با Java Applet کلاسیک که برای اجرای برنامه در مرورگر طراحی شده بود، لزوماً یکسان نیستند؛ بنابراین هنگام استفاده از واژه اپلت در یک سامانه مشخص، باید فناوری و معماری همان سامانه را بررسی کرد.
برنامک تلفن همراه چیست؟
برنامک تلفن همراه یا اپلیکیشن موبایل (Mobile Application) به نرمافزاری گفته میشود که برای اجرا روی تلفنهای هوشمند و سایر دستگاههای همراه طراحی شده است. این برنامهها با هدف انجام یک یا چند وظیفه مشخص ساخته میشوند و میتوانند امکانات مختلفی مانند پیامرسانی، خرید اینترنتی، آموزش، سرگرمی، خدمات بانکی، احراز هویت و مدیریت اطلاعات را در اختیار کاربر قرار دهند.
واژه برنامک معادل فارسی «Application» یا «App» است و نباید آن را با اپلت (Applet) یکسان دانست. اپلیکیشن موبایل معمولاً بهصورت مستقل روی سیستمعاملهایی مانند Android یا iOS نصب و اجرا میشود، در حالی که اپلت در مفهوم کلاسیک خود به برنامههای کوچک، بهویژه برنامههای مبتنی بر Java، گفته میشود که در گذشته برای اجرای قابلیتهای تعاملی در صفحات وب مورد استفاده قرار میگرفت.
تفاوت برنامک و اپلت چیست؟
مهمترین تفاوت برنامک و اپلت در محیط اجرا و نحوه استفاده از آنهاست. برنامک تلفن همراه برای اجرا روی دستگاههای هوشمند و سیستمعاملهایی مانند اندروید و iOS توسعه داده میشود و معمولاً از فروشگاههای نرمافزاری یا منابع معتبر دریافت و نصب میشود.
در مقابل، اپلتهای کلاسیک بیشتر با هدف افزودن قابلیتهای تعاملی به صفحات وب طراحی شده بودند و برای اجرای آنها در گذشته به محیط اجرای Java و افزونههای مربوط به مرورگر نیاز بود.
بنابراین، اگرچه هر دو برای ارائه قابلیتهای نرمافزاری به کاربر طراحی شدهاند، برنامک موبایل و اپلت دو مفهوم متفاوت در دنیای نرمافزار هستند.
کلام آخر
اپلت یا Applet در اصل به برنامههای کوچک و تعاملی، بهویژه برنامههای نوشتهشده با جاوا، گفته میشود که در گذشته برای افزودن قابلیتهای پیشرفته به صفحات وب مورد استفاده قرار میگرفتند. اجرای بازی، نمایش گرافیک، پردازش اطلاعات و ایجاد تعامل با کاربر از جمله کاربردهای رایج این فناوری بود.
با پیشرفت فناوریهای وب و توسعه HTML5 و JavaScript، استفاده از Java Applet در وب تقریباً متوقف شده و مرورگرهای امروزی نیز از آن پشتیبانی نمیکنند. با این حال، شناخت مفهوم اپلت میتواند برای کاربرانی که با سامانههای قدیمی یا برخی نرمافزارهای سازمانی مبتنی بر جاوا سروکار دارند، همچنان کاربردی باشد.
