همه چیز درباره فرانشیز بیمه؛ از نحوه محاسبه تا روش های کاهش آن

فرانشیز بیمه یکی از مهم‌ترین مفاهیمی است که در هنگام دریافت خسارت از شرکت بیمه، مستقیم یا غیرمستقیم بر جیب شما تأثیر می‌گذارد. شاید تا امروز بارها بیمه‌نامه‌ای خریده باشید، اما از جزئیات فرانشیز آن بی‌اطلاع مانده‌اید و هنگام دریافت خسارت، با عددی مواجه شده‌اید که باعث تعجب‌تان شده است! در این مطلب تجارت امروز قرار است به زبانی ساده و کاربردی بررسی کنیم که فرانشیز بیمه دقیقاً چیست، چه انواعی دارد، چگونه محاسبه می‌شود و مهم‌تر از همه، چطور می‌توان آن را کاهش داد یا حتی به‌طور کامل حذف کرد. اگر نمی‌خواهید در زمان خسارت، متضرر شوید، تا پایان این راهنما با ما همراه باشید.

فرانشیز بیمه چیست؟

در اصطلاحات بیمه فرانشیز به این صورت تعریف شده است: «به آن بخش از هر خسارت که به عهده ‌بیمه‌گذار است و مقدار آن در ‌بیمه‌نامه مشخص ‌می‌شود، فرانشیز بیمه گفته می‌شود.» فرانشیز بیمه فقط مربوط به ایران نیست و در همه جای دنیا وجود دارد. میزان فرانشیز در بیمه‌نامه مشخص می‌شود و شما به عنوان بیمه‌گذار در زمان خرید بیمه، خودتان آن را تأیید و امضا می‌کنید. بهتر است بدانید که فرانشیز را معمولا به صورت درصد مشخصی از خسارت یا به صورت یک عدد مشخص تعیین می‌کنند.

ریشه لغوی فرانشیز

کلمه «فرانشیز» (Franchise) در زبان انگلیسی به معنای «حق امتیاز» است و بیشتر در زمینه‌های اقتصادی به کار می‌رود؛ مثلاً حق استفاده از برند یا فروش محصولات در منطقه‌ای خاص. در زبان فرانسوی نیز این واژه به معنای حق رای یا آزادی آمده است. با این حال، در دنیای بیمه، این واژه معنای متفاوتی دارد و به معنای سهمی از خسارت است که توسط بیمه‌گذار پرداخت می‌شود. در زبان انگلیسی اصطلاح درست برای این معنا، واژه‌ی Deductible است که به معنی «قابل کسر» است.

مثال ساده از فرانشیز بیمه

برای اینکه بهتر پاسخ سوال فرانشیز چیست را بدانید، یک مثال ساده می‌زنیم؛ به عنوان مثال در بیمه بدنه پوشش شکست شیشه ۲۰ درصد فرانشیز دارد. اگر شما بیمه بدنه با پوشش شکست شیشه داشته باشید و در حادثه‌ای شیشه ماشین شما شکسته شود و هزینه تعمیر آن ۵۰۰ هزار تومان باشد، بیمه همه خسارت آن را به شما پرداخت نمی‌کند. بیمه ۸۰ درصد خسارت یعنی ۴۰۰ هزار تومان آن را پرداخت می‌کند و بقیه آن را باید خودتان بپردازید؛ در این مثال ۲۰ درصد خسارت یعنی ۱۰۰ هزار تومان که همان فرانشیز است.

انواع فرانشیز بیمه

در این بخش با مثال‌هایی ساده به معرفی و توضیح انواع فرانشیز بیمه می‌پردازیم:

۱. فرانشیز به صورت رقمی معین و ثابت

فرانشیز در بیشتر مواقع به صورت رقمی معین و ثابتی در بیمه‌نامه مشخص شده است و از میزان خسارت پرداختی کسر می‌شود؛ مثلا در یک قرارداد بیمه مبلغ ۲ میلیون تومان را به عنوان فرانشیز خسارت مشخص می‌نمایند و هنگام پرداخت خسارت، این مبلغ مشخص شده از مبلغ خسارت پرداختی کسر می‌شود (معمولا با «سقف فرانشیز» مشخص می‌شود).

۲. فرانشیز درصدی از مبلغ مورد‌بیمه

فرانشیز در بعضی مواقع درصدی از مبلغ بیمه است و در قرارداد بیمه مشخص شده است. هرقدر مبلغ مورد ‌بیمه بیشتر باشد، فرانشیز به همان نسبت بیشتر خواهد بود؛ مثلا در یک قرارداد ۴۰۰ میلیون تومانی، ۲۰ درصد قرارداد یعنی مبلغ ۸۰ میلیون تومان به عنوان فرانشیز مشخص شده است.

۳. فرانشیز به صورت درصد ثابتی از خسارت

در برخی موارد دیگر فرانشیز به صورت درصد ثابتی از خسارت است؛ به این معنی که بیمه‌گذار بر اساس درصد معینی که در بیمه‌نامه به عنوان فرانشیز درج شده است،در پرداخت خسارت با بیمه‌گر سهیم می‌شود. این روش یکی از متداول‌ترین روش‌ها برای بیمه تکمیلی درمان است؛ به عنوان مثال، در یک قرارداد میزان فرانشیز ۲۵ درصد خسارت مشخص شده است، مبلغ خسارت در ضریب فرانشیز ضرب شده و از مبلغ خسارت کسر می‌شود.

۴. فرانشیز ترکیبی

در بسیاری از انواع بیمه برای محاسبه فرانشیز بیمه از ترکیب سقف خسارت (همان رقم معین و ثابت) و درصد فرانشیز استفاده می‌شود. مثلا در یک بیمه تعیین می‌شود که فراشیز بیمه ۱۰ درصد خسارت و یا تا سقف ۱۰۰ هزار تومان است؛ هرکدام که کمتر باشد.

۵. تعیین سقف غرامت

نوع دیگری از فرانشیز بیمه وجود دارد که در آن سقف غرامت پرداختی را مشخص می‌نمایند و تحت هیچ شرایطی خسارت بیشتری پرداخت نمی‌شود؛ به عنوان مثال، در یک قرارداد بیمه تعیین می‌شود که سقف پرداخت غرامت ۵۰۰ میلیون تومان است و باقی خسارت به عهده خود بیمه‌گذار است؛ معمولا در مواردی که ریسک بیمه بیشتر است، از این نوع فرانشیز استفاده می‌شود.

نحوه محاسبه فرانشیز بیمه

پس از اینکه فهمیدیم فرانشیز چیست، باید بدانیم چطور محاسبه می‌شود. شرکت‌های بیمه‌ باتوجه‌به شرایط بیمه‌گذاران و قوانین موجود فرانشیز را محاسبه می‌کنند. اینکه فرانشیز هر نوع بیمه یا خدمات چطور محاسبه می‌شود، به سیاست‌ کاری شرکت بیمه بستگی دارد و معمولا در بیمه‌نامه آورده می‌شود. فرد بیمه‌گذار باید پیش از امضای قرارداد بیمه‌نامه، از میزان و چگونگی محاسبه و تعیین فرانشیز اطلاع پیدا کند.

فرانشیز در چه بیمه‌هایی وجود دارد؟

پس از پاسخ دادن به سوال فرانشیز چیست، حالا نوبت یه این می‌رسد که ببینیم در چه بیمه‌هایی فرانشیز داریم؟ فرانشیز در برخی رشته‌های اموال (مانند بیمه بدنه و آتش سوزی)، اشخاص (بیمه‌های تکمیلی) و مسئولیت کاربرد دارد. در ادامه به توضیح جزئیات و شرایط فرانشیز برخی از این بیمه‌ها می‌پردازیم.

۱. فرانشیز در بیمه‌های اموال

معمولا پوشش‌های پایه بیمه آتش سوزی شامل فرانشیز نمی‌شود، اما پوشش‌های خطرات اضافی معمولا فرانشیز دارند؛ مثلا بیمه زلزله ۱۵ درصد فراشیز دارد. بیمه‌های مهندسی هم فرانشیز قابل‌توجهی دارد. در این میان، از همه مهم‌تر فرانشیز بیمه بدنه خودرو است و عموما برای خسارت‌های کلی یا جزئی، فرانشیز سقف مشخصی دارد و یا درصدی از خسارت است. حتی گاهی ممکن است فرانشیز برخی از اجزای خودرو در بیمه بدنه مبلغ معینی باشد.

۲. فرانشیز در بیمه اشخاص

بیمه اشخاص که شامل بیمه‌های درمان، حادثه و عمر است، شرایط خاص خودشان را از لحاظ فرانشیز دارد. معمولا در بیمه‌ عمر چیزی به نام فرانشیز وجود ندارد. در بیمه‌های حادثه هم اگر خسارت مربوط به نقص عضو یا ازکارافتادگی باشد، به ندرت برایش فرانشیز در نظر گرفته می‌شود. اما در بیمه‌های درمانی معمولا وجود فرانشیز امری متداول است. مبلغ فرانشیز این بیمه به صورت قراردادی بین بیمه‌گذار و شرکت بیمه‌ تعیین می‌شود.

۳. فرانشیز در بیمه‌های مسئولیت

در بیمه‌‌های مسئولیت اختیاری، معمولا بیمه‌گذار می‌تواند باتوجه‌به وضعیت مالی که دارد، تا حد مشخصی بر سر رقم فرانشیز با شرکت بیمه‌گر به توافق برسد. اما در بیمه‌های مسئولیت اجباری معمولا وجود فرانشیز قابل توجیه نیست.

۴. فرانشیز بیمه تامین اجتماعی

فرانشیز بیمه تامین اجتماعی هم تفاوتی با فرانشیز در دیگر بیمه‌ها ندارد. شما با در دست داشتن دفترچه بیمه تامین اجتماعی یا با اعلام کد ملیتان در همه مراکز طرف قرارداد این شرکت بیمه، می‌توانید سهم بیمه خود یا همان فرانشیز را پرداخت کنید.

دلایل اعمال فرانشیز بیمه و توجیه اقتصادی آن

آمارها و تحقیقات نشان می‌دهد افراد نگران خسارت‌های جزئی نیستند، بلکه نگران خسارت‌های میلیونی هستند که ممکن است برای خودشان و یا دیگران به وجود آید؛ به عنوان مثال، در تصادفات خودرو اگر خسارت‌های جزئی مانند ساییدگی مختصر گلگیر و یا شکستن یک چراغ کوچک رخ دهد، برای مالک خودرو نگرانی ایجاد نمی‌کند؛ اما خسارت‌های جانی و دیه قطعا موجب نگرانی هر فردی می‌شود و ممکن است برای جبران خسارات این چنینی تمام دارایی فرد از دست برود. با در نظر گرفتن این شرایط، پرداخت فرانشیز و بخشی از خسارت برای بیمه‌گذار امکان‌پذیر است.

دلایل دیگری هم برای اعمال فرانشیز وجود دارد، از جمله:

مزایای اعمال فرانشیز برای شرکت بیمه و بیمه‌گذار

• کاهش حق بیمه: با کاهش تعهدات شرکت بیمه، مبلغ پرداختی حق بیمه برای بیمه‌گذار نیز کمتر می‌شود.

• افزایش مسئولیت‌پذیری: باعث می‌شود بیمه‌گذاران در نگهداری دارایی یا رعایت قوانین بیشتر دقت کنند.

• تمرکز بر خسارات مهم‌تر: افراد بیشتر نگران خسارات بزرگ هستند و خسارات جزئی را خودشان می‌پردازند، که منطقی‌تر است.

روش های حذف یا کاهش فرانشیز

برای حذف یا کاهش اثر فرانشیز بیمه، چند روش کاربردی وجود دارد که برخی توسط شرکت‌های بیمه ارائه می‌شوند و برخی نیز با انتخاب بیمه‌گذار قابل اجرا هستند. در ادامه، روش‌های حذف یا کاهش فرانشیز را بررسی می‌کنیم:

 ۱. خرید پوشش حذف فرانشیز (Optional Coverage)

بسیاری از شرکت‌های بیمه، امکان خرید پوشش اضافه برای حذف فرانشیز را فراهم کرده‌اند. این گزینه در زمان صدور بیمه‌نامه به‌صورت انتخابی ارائه می‌شود. با پرداخت مبلغی بیشتر برای حق بیمه، فرانشیز صفر می‌شود و در زمان بروز خسارت، بیمه‌گذار هیچ مبلغی پرداخت نمی‌کند.

مثال: در بیمه بدنه خودرو، می‌توانید با پرداخت حق بیمه بیشتر، فرانشیز صفر دریافت کنید.

 ۲. افزایش حق بیمه

اگر شرکت بیمه، گزینه رسمی برای حذف فرانشیز نداشته باشد، در بعضی موارد می‌توان با توافق با بیمه‌گر و افزایش حق بیمه، فرانشیز را کاهش یا حذف کرد. این موضوع در بیمه‌های درمان گروهی، مسئولیت و برخی بیمه‌های صنعتی قابل‌مذاکره است.

۳. انتخاب بیمه‌نامه با فرانشیز پایین‌تر

در هنگام خرید بیمه‌نامه، می‌توانید بین شرکت‌های مختلف یا طرح‌های متفاوت یک شرکت، بیمه‌ای را انتخاب کنید که فرانشیز کمتری داشته باشد. برخی بیمه‌نامه‌ها با فرانشیز ۵٪ و برخی با فرانشیز ۳۰٪ ارائه می‌شوند.

۴. استفاده از تخفیف‌های ویژه و کمپین‌ها

گاهی شرکت‌های بیمه در طرح‌های ویژه یا جشنواره‌ها بیمه‌نامه‌هایی بدون فرانشیز یا با فرانشیز بسیار پایین ارائه می‌دهند. پیگیری این طرح‌ها می‌تواند به حذف یا کاهش فرانشیز منجر شود.

 ۵. استفاده از بیمه مکمل (به‌ویژه در درمان)

در بیمه‌های درمانی، با داشتن بیمه درمان تکمیلی در کنار بیمه پایه (مثل تأمین اجتماعی)، عملاً بخش زیادی از فرانشیز درمانی پرداخت نمی‌شود یا جبران می‌گردد. در برخی قراردادهای گروهی، فرانشیز به صفر می‌رسد.

 ۶. بیمه‌نامه‌های VIP یا سفارشی

برخی شرکت‌های بیمه، بیمه‌نامه‌هایی اختصاصی (VIP) یا مخصوص سازمان‌ها و مشتریان خاص ارائه می‌کنند که فاقد فرانشیز هستند یا فرانشیز بسیار ناچیزی دارند.

 ۷. چانه‌زنی در قراردادهای گروهی و شرکتی

در بیمه‌های گروهی (مثل بیمه درمان کارکنان یک شرکت) معمولاً امکان مذاکره با بیمه‌گر برای حذف یا کاهش فرانشیز وجود دارد، به‌ویژه اگر تعداد بیمه‌شدگان زیاد باشد.

نکته مهم

در حذف فرانشیز، باید تعادل بین حق بیمه پرداختی و میزان ریسک حفظ شود. در برخی موارد، پرداخت فرانشیز منطقی‌تر و اقتصادی‌تر است تا اینکه حق بیمه سنگینی بابت حذف آن پرداخت شود.

انتهای مطلب/ ن.پ